نقشه فرسودگی و آلودگی ناوگان در ۷ کلان‌شهر ایران از تهران تا مشهد
به گزارش پول بانک تهران با سهم ۲۰ درصدی از فرسودگی ناوگان کشور (معادل یک‌پنجم کل فرسودگی) در صدر شهرهای دارای اولویت برای نوسازی قرار گرفته است؛ مشهد و اصفهان نیز به‌ترتیب ۷.۸ درصد و ۸.۴ درصد از فرسودگی کشور را به خود اختصاص داده‌اند. هم‌زمانی سهم بالای این کلان‌شهرها در ناوگان فرسوده با مصرف […]
به گزارش پول بانک
تهران با سهم ۲۰ درصدی از فرسودگی ناوگان کشور (معادل یک‌پنجم کل فرسودگی) در صدر شهرهای دارای اولویت برای نوسازی قرار گرفته است؛ مشهد و اصفهان نیز به‌ترتیب ۷.۸ درصد و ۸.۴ درصد از فرسودگی کشور را به خود اختصاص داده‌اند. هم‌زمانی سهم بالای این کلان‌شهرها در ناوگان فرسوده با مصرف قابل توجه سوخت بر اهمیت شتاب‌بخشی به برنامه‌های جایگزینی خودروها تأکید می‌کند.
بر مبنای داده‌های ارائه‌شده درباره شهرهای دارای اولویت برای نوسازی، تهران با جمعیتی حدود ۹ میلیون نفر، ۲۰ درصد از فرسودگی کشور را در بر می‌گیرد. میانگین غلظت آلایندگی این شهر در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ برابر با ۴۲.۳۷ گزارش شده است. این آمار نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از ناوگان پایتخت فرسوده است و نوسازی آن می‌تواند یکی از محورهای سیاست‌گذاری برای کاهش مصرف سوخت و آلاینده‌های هوا باشد.
مشهد و اصفهان؛ سهم بالای فرسودگی و مصرف سوخت
پس از تهران، مشهد با جمعیتی حدود سه میلیون نفر در جایگاه دوم قرار می‌گیرد. سهم این شهر از کل فرسودگی کشور ۷.۸ درصد است و میانگین غلظت آلایندگی آن ۴۹.۳۱ است. مصرف سوخت خودروهای فرسوده در مشهد حدود ۳.۹ میلیارد لیتر برآورد می‌شود.
اصفهان نیز با جمعیتی نزدیک به ۲.۱ میلیون نفر، سهم ۸.۴ درصدی از فرسودگی کشور را دارد. میانگین غلظت آلایندگی این شهر ۳۹.۵ است و مصرف سوخت ناوگان فرسوده در اصفهان حدود ۴ میلیارد لیتر برآورد می‌شود.
در میان سایر شهرهای بررسی‌شده، اهواز با جمعیتی حدود ۱.۴ میلیون نفر و سهم ۳.۶ درصدی از فرسودگی کشور، میانگین غلظت آلایندگی ۵۳.۱۱ را ثبت کرده و مصرف سوخت فرسوده‌ها در اهواز حدود ۱.۸ میلیارد لیتر است. شیراز با جمعیتی حدود ۱.۹ میلیون نفر، سهم ۶.۳ درصدی از فرسودگی کشور و میانگین غلظت آلایندگی ۲۶ را دارد و مصرف سوخت فرسوده‌ها در این شهر حدود ۳ میلیارد لیتر بوده است. تبریز نیز با جمعیتی حدود ۱.۵۸ میلیون نفر، سهم ۵.۸ درصدی از فرسودگی کشور و میانگین غلظت آلایندگی ۲۷.۵، یکی دیگر از شهرهای دارای اولویت بالاتر برای نوسازی است؛ مصرف سوخت فرسوده‌ها در تبریز نیز حدود ۳ میلیارد لیتر برآورد می‌شود. کرج با جمعیتی حدود ۳.۶ میلیون نفر و میانگین غلظت آلایندگی ۳۸.۷ در این فهرست قرار دارد؛ سهم فرسودگی این شهر به‌صورت مشترک با تهران درج شده و مصرف سوخت فرسوده‌ها نیز به‌صورت مشترک با تهران گزارش شده است.
این آمارها نشان می‌دهد که اولویت‌بندی نوسازی باید علاوه بر سهم هر شهر از فرسودگی کشور، به وضعیت آلودگی و مصرف سوخت نیز توجه کند و برای مقایسه دقیق شهرها، روش محاسبه شاخص‌ها و دوره زمانی داده‌ها باید یکسان و شفاف باشد.
۱۱ میلیون موتورسیکلت فرسوده در کشور
ابعاد فرسودگی ناوگان فراتر از کلان‌شهرهاست و بنابر آمار سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، اکنون حدود ۴۲ میلیون وسیله نقلیه در کشور تردد می‌کند که از این رقم ۲۲ میلیون دستگاه خودرو سواری و ۱۳ میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه موتورسیکلت است. سهم وسایل نقلیه فرسوده از کل ناوگان حدود ۳۵ درصد اعلام شده است. از مجموع موتورسیکلت‌های کشور، حدود ۱۱ میلیون دستگاه فرسوده هستند. در بخش حمل‌ونقل عمومی نیز وضعیت قابل توجه است؛ حدود ۵۹ هزار دستگاه از مجموع ۶۶ هزار اتوبوس فعال کشور فرسوده‌اند و بیش از نیمی از ناوگان کشنده‌ها نیز در این گروه جای می‌گیرند.
فاصله اسقاط با هدف برنامه هفتم
علیرغم افزایش سرعت اسقاط خودروهای فرسوده در سال‌های اخیر، عملکرد این بخش هنوز با هدف‌گذاری برنامه هفتم توسعه فاصله دارد. بر اساس آمارهای ارائه‌شده، در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۴۹ هزار خودرو فرسوده اسقاط شد، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه کاهش یافت؛ هدف برنامه هفتم، اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار خودرو است. همچنین تا سال ۱۴۰۸ حدود ۵.۲ میلیون خودروی سواری و وانت دیگر به سن فرسودگی خواهند رسید و در صورت تحقق هدف اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه در سال، پایان برنامه هفتم ممکن است حدود پنج میلیون خودرو فرسوده باقی بماند؛ در صورت کندی نوسازی ممکن است این رقم تا حدود هشت میلیون خودرو برسد. از سوی دیگر، سالانه حدود یک تا یک‌ونیم میلیون خودرو وارد ناوگان کشور می‌شود، بنابراین افزایش ظرفیت اسقاط باید به گونه‌ای باشد که هم خروج خودروهای فرسوده موجود صورت گیرد و هم از انباشت مجدد آنها جلوگیری شود.
تسهیلات جایگزینی؛ راهکار دولت برای شتاب‌بخشی به اسقاط
در دستورالعمل تازه نوسازی، تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز در اولویت قرار گرفته‌اند. معیار سنی فرسودگی خودروهای سواری ۲۰ سال و تاکسی‌های درون‌شهری ۱۲ سال تعیین شده است. موتورسیکلت‌های کاربراتوری نیز پس از شش سال فرسوده محسوب می‌شوند، هرچند با تأیید شرایط فنی امکان تمدید تا ۱۲ سال وجود دارد. بر اساس ضوابط اعلام‌شده، سهمیه سوخت خودروهای فرسوده قطع نمی‌شود و مالکان پنج سال فرصت برای جایگزینی خواهند داشت. بهره‌مندی از معافیت‌های تردد نیز به ثبت‌نام در سامانه اسقاط کشور مشروط شده است.
برای جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده، تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی با سود هشت درصد و بازپرداخت سه‌ساله پیش‌بینی شده است. برای تاکسی‌های فرسوده نیز بسته‌ای شامل وام یک تا یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومانی، ارزشی معادل گواهی‌های اسقاط و ارزش لاشه خودرو در نظر گرفته شده است. در طرح کلید به کلید نیز مالک تا زمان تحویل خودروی جایگزین، وسیله نقلیه فعلی را در اختیار دارد. مدت میانگین فرآیند اداری و اعتبارسنجی این طرح حدود ۴۵ روز کاری برآورد شده است؛ هرچند تحقق این زمان‌بندی به تامین خودرو و عملکرد زنجیره تولید و توزیع وابسته است.
با وجود این حمایت‌ها، میزان تسهیلات باید با قیمت خودروهای جایگزین و توان بازپرداخت مالکان سازگار باشد. همچنین منابع حاصل از صرفه‌جویی در مصرف سوخت می‌تواند به طرح نوسازی اختصاص یابد تا تأمین اعتبار آن میسر شود؛ اقدامی که اثرگذاری آن به تحقق منابع و نحوه تخصیص آنها بستگی دارد.
دیدگاهتان را بنویسید