سهامداران شرکت‌ها چه کسانی هستند؟ آشنایی با انواع و حقوق سهامداران
شرکت‌های حاضر در بازار بورس با تقسیم سرمایه خود به تعداد مشخصی سهم، آن را با قیمت مشخص در این بازار منتشر کرده و از این طریق سرمایه‌گذاران جدید پیدا می‌کنند. خریدار هر سهم به‌عنوان سهامدار شرکت شناخته می‌شود. از این رو، فرد در ازای سرمایه‌گذاری خود در سود و زیان شرکت موردنظر سهیم خواهد […]
شرکت‌های حاضر در بازار بورس با تقسیم سرمایه خود به تعداد مشخصی سهم، آن را با قیمت مشخص در این بازار منتشر کرده و از این طریق سرمایه‌گذاران جدید پیدا می‌کنند. خریدار هر سهم به‌عنوان سهامدار شرکت شناخته می‌شود. از این رو، فرد در ازای سرمایه‌گذاری خود در سود و زیان شرکت موردنظر سهیم خواهد شد. اما سهامداران شرکت‌ها چه حقوقی دارند؟ چطور از سودهای احتمالی شرکت بهره‌مند می‌شوند؟ در ادامه به این سوالات پاسخ داده و انواع سهامداران را معرفی می‌کنیم.
سهامدار شرکت کیست؟
به‌طور کلی، سهامداران شرکت‌ها افراد یا نهادهای حقوقی هستند که سهام شرکت‌های موردنظر خود را خریداری می‌کنند. حتی با خرید یک سهم نیز در واقع سهامدار آن شرکت خواهید شد. ارزش هر سهم از تقسیم سرمایه کل شرکت بر تعداد سهام آن به‌دست می‌آید. برای تبدیل شدن به یک سهامدار، کافی است با دریافت کد بورسی از سامانه سجام، از طریق کارگزاری‌های معتبر اقدام به خرید سهام شرکت موردنظر خود کنید.
در حقیقت، افراد با خرید سهام شرکت‌ها کمک می‌کنند تا شرکت بتواند برنامه‌های توسعه‌ای خود را پیش بگیرند. اگر شرکت، عملکرد موفقی داشته باشد، در نتیجه ارزش سهامش نیز بیشتر می‌شود. در این صورت، سهامداران نیز منتفع می‌شوند. در غیر این صورت با کاهش سرمایه شرکت به دلیل عملکرد ضعیف آن در بازار، قیمت سهام آن نیز افت کرده و در نتیجه سرمایه‌گذاران متضرر خواهند شد.
حقوق سهامداران شرکت‌ها
علاوه بر مطالبه سود حاصل‌شده از رشد سرمایه شرکت، سهامداران شرکت‌ها حقوق دیگری نیز دارند. این حقوق، بسته به اساسنامه هر شرکت می‌توانند متفاوت باشد اما به‌طورکلی مهم‌ترین و رایج‌ترین آنها به شرح زیر هستند:
· حق رای در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و توسعه‌ای شرکت مانند انتخاب اعضای هیئت‌مدیره، ادغام با شرکت‌های دیگر و غیره
· تعیین بازرسان شرکت
· حق بازرسی از اسناد، صورت‌های مالی، کتب و سوابق شرکت
· حق حضور در جلسات مجمع عمومی سالانه به‌صورت حضوری یا آنلاین
· حق شکایت از شرکت یا مدیران آن در صورت مشاهده تخلف
· تعیین میزان سود تقسیم‌شده
در برخی موارد ممکن است حق رای در تصمیمات جزئی‌تر مانند تعیین میزان حقوق مدیران یا تغییر در اساسنامه و اختیارات مدیران نیز به سهامداران شرکت‌ها داده شود. میزان سهم سهامدار نیز ممکن است در حدود حقوق او موثر باشد.
انواع سهامداران شرکت‌ها کدام اند؟
سهامداران شرکت‌ها بسته به میزان سهام، ماهیت یا حقوق‌شان به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. در ادامه آنها را بررسی می‌کنیم.
سهامداران عادی
سهامداران عادی شرکت‌ها (Common Shareholders) افراد یا نهادهایی هستند که با خرید سهام عادی یک شرکت، علاوه بر دریافت سهم مشخص از سود تقسیم‌شده از حقوق گفته‌شده در بخش قبل نیز برخوردار هستند. خرید سهام عادی، اصلی‌ترین و رایج‌ترین روش سرمایه‌گذاری در شرکت‌های حاضر در بازار بورس است. این دسته از سهامداران مانند آنچه گفته شد از سود شرکت سود برده و از ضرر آن نیز ضرر می‌کنند.
سهامداران ممتاز
دسته مهم دیگر سهامداران شرکت‌ها مربوط به افراد یا نهادهایی است که سهام ممتاز یا ترجیحی (Preferred Shares) را خریداری می‌کنند. آنها از مزیت سود تضمین‌شده یا ثابت حتی در مقاطعی که شرکت با ضرر روبه‌روست برخوردار هستند.
سهامداران ممتاز در زمان تقسیم سود بر سهامداران عادی اولویت دارند. از این نظر، سهامداران عادی ممکن است با تاخیر بسیار در دریافت سودهای خود مواجه شوند تاجایی‌که امکان دارد اساسا سود آنها از بین برود. سهامداران ممتاز، همچنین در مواقعی که شرکت با ورشکستگی مواجه است، حق برداشت از دارایی‌های آن را در قبال سرمایه خود دارند. درعوض، این دسته از سهامداران شرکت‌ها از حقوق دیگر برخوردار نیستند.
سهامداران حقیقی
سهامداران شرکت‌ها از نظر ماهیت خود به دو نوع حقوقی و حقیقی تقسیم می‌شوند. سهامداران حقیقی افرادی هستند که شخصا و با اطلاعات هویتی خود در سامانه سجام ثبت نام کرده و با دریافت کد بورسی در این بازار فعالیت می‌کنند.
سهامداران حقوقی
سهامداران حقوقی، نهاد یا شرکت‌هایی هستند که اقدام به سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌های دیگر می‌کنند. به آنها اشخاص حقوقی نیز گفته می‌شود. سهامداران حقوقی خود به انواع دیگری نیز تقسیم می‌شوند که مهم‌ترین آنها عبارتند از:
· شرکت‌های سرمایه‌گذاری؛ که با دریافت سرمایه از مشتریان خود، سهام شرکت‌های دیگر را برای آنها خریداری می‌کنند. آنها خود نیز اقدام به انتشار سهام کرده و سهامداران خود را دارند.
· شرکت‌های سبدگردانی؛ این دسته سهامداران شرکت‌ها با طراحی سبدها یا پرتفوهای بورسی برای مشتریان‌شان تلاش می‌کنند ریسک سرمایه‌گذاری آنها را با رعایت اصل تنوع‌بخشی به حداقل برسانند. آنها خود می‌توانند سهامدار شرکت‌های دیگر باشند.
· صندوق‌های سرمایه‌گذاری؛ این دسته از سهامداران شرکت‌ها نهادهای مالی هستند که مانند شرکت‌های سرمایه‌گذاری از طرف مشتریان خود در دارایی‌های بورسی سرمایه‌گذاری می‌کنند. اما آنها مستقلا سهامداری ندارند. هر واحد از این صندوق‌ها مانند سهام در بورس معامله می‌شود.
· کارگزاری‌ها؛ کارگزاری‌ها یکی از مهم‌ترین سهامداران شرکت‌ها در بازار بورس هستند. آنها در حقیقت به‌عنوان رابط بین سرمایه‌گذاران حقیقی یا شرکت‌های حقوقی عمل کرده و از طرف آنها اقدام به خرید و فروش سهام یا دیگر دارایی‌های بازار بورس می‌کنند.
این شرکت‌ها با نقدینگی بالای خود نقش مهمی در روند بازار سهام داشته و می‌توانند بر قیمت‌ها نیز اثرگذار باشند. آنها همچنین گزارش‌های متنوعی را نیز از عملکرد و ساختار مدیریت خود به سازمان بورس و اوراق بهادار ارائه می‌دهند. این گزارش‌ها از طریق سامانه کدال، قابل مشاهده هستند.
سهامداران خرد یا اقلیت
سهامداران شرکت‌ها را می‌توان از نظر میزان سرمایه‌گذاری‌شان در شرکت نیز تقسیم‌بندی کرد. از این نظر، سهامداران خرد، هر یک به‌تنهایی سهم اندکی از کل سهام یک شرکت را در اختیار دارند. آنها می‌توانند حقیقی، حقوقی، عادی یا ممتاز باشند. به‌طور معمول این دسته از سرمایه‌گذاران، کمتر از ۵۰ درصد از سهام شرکت را در اختیار خود دارند.
سهامداران عمده یا اکثریت
سهامدار عمده، شرکت یا فردی است که بخش مهمی از سهام شرکت را در اختیار خود دارد. معاملات این دسته از سرمایه‌گذاران می‌تواند تاثیر قابل توجهی بر قیمت سهام داشته باشد. به‌طورکلی اگر شرکت یا فردی بیش از ۵۰ درصد سهام یک شرکت را خریداری کند به او سهامدار اکثریت گفته می‌شود.
همچنین در مورد بسیاری از شرکت‌ها، بخش مهمی از سهام در اختیار موسسان شرکت یا خانواده‌های آنهاست. به‌طور معمول فرزندان بنیانگذاران یا مدیران عامل، از بزرگترین سهامداران شرکت‌ها محسوب می‌شوند. به این دسته از افراد، سهامداران حاکمیتی گفته می‌شود.
نحوه تقسیم سود بین سهامداران شرکت‌ها
شاید تصور کنید که با افزایش ارزش سهام شرکت، سود حاصل از آن مستقیما بین سهامداران تقسیم می‌شود. اما در عمل این فرآیند کمی پیچیده‌تر بوده و می‌تواند بر سود و زیان واقعی سهامداران اثرگذار باشد. نکته مهم این است که پرداخت برخی هزینه‌ها مانند بدهی‌ها و اصل پول دارندگان اوراق قرضه و برخی هزینه‌های دیگر در اولویت شرکت‌ها هستند. همانطور‌که گفتیم پس از آن هم نوبت به پرداخت سود سهامداران ممتاز یا ترجیحی می‌رسد.
از سوی دیگر، شرکت‌ها اغلب روش‌های متفاوتی برای اعطای سود به سهامداران خود دارند. آنها می‌توانند سود آنها را نقدا پرداخت کرده یا صرفا ارزش سهام خود را افزایش دهند. در این صورت سهامداران شرکت‌ها می‌توانند با سود خود را مطالبه کرده یا با فروش سهام‌شان در بازار از محل تفاوت قیمت خرید با فروش، سود ببرند.
اهمیت نقش سهامداران در بازار بورس
در کنار ناشران سهام و اوراق بهادار در بورس، این سهامداران شرکت‌ها هستند که با واریز سرمایه و فعالیت در این بازار نقدینگی آن را تامین می‌کنند. در این بخش به نقش سرمایه‌گذاران سهام در توسعه شرکت‌ها می‌پردازیم.
جمع آوری سرمایه اولیه
شرکت‌ها در ابتدای مسیر فعالیت خود به سرمایه‌های هنگفتی برای خرید تجهیزات، زمین، استخدام نیروی انسانی و غیره نیاز دارند. درحالی‌که بخشی از این سرمایه می‌تواند توسط موسسان تامین شود، بخش مهم دیگر آن را از طریق فروش سهام خصوصی یا عمومی انجام می‌دهند. از این رو، سهامداران شرکت‌های تازه‌تاسیس را می‌توان به نوعی سرمایه‌گذاران اولیه آنها به‌شمار آورد.
کمک به توسعه و عملکرد بهینه شرکت‌ها
تعهد شرکت‌ها به سهامداران، نوعی اجبار را برای عملکرد بهینه و تعهد آنها به وعده‌های‌شان به همراه می‌آورد. از طرف دیگر، آنها موظف می‌شوند گزارش‌های شفافی از عملکرد خود منتشر کنند. به‌این‌ترتیب سهامداران شرکت‌ها با فعالیت خود در بازار بورس، به سلامت و شفافیت هرچه بیشتر شرکت‌ها کمک می‌کنند. واقعیتی که بر سلامت اقتصاد یک کشور نیز تاثیرگذار است.
مدیریت دموکراتیک شرکت‌ها
همانطور که گفتیم سهامداران شرکت‌ها حقوق مهمی نیز تصمیم‌گیری‌های مدیریتی شرکت‌ها دارند. این فرآیند به مدیریت غیرانحصاری شرکت‌ها و رعایت اصل شایسته‌سالاری در آنها کمک کرده و به‌عنوان یک عامل بازدارنده در فساد اقتصادی آنها عمل می‌کند.
کمک به رشد اقتصادی کشور
اقتصاد هر کشور وابستگی زیادی به بازار بورس و عملکرد شرکت‌های فعال در آن دارد. رونق تولید در این شرکت‌ها بر شاخص‌های مهمی مانند تولید ناخالص ملی، نرخ بیکاری و حتی ارزش پول ملی یک کشور اثرگذار است. حضور فعالانه‌تر سهامداران شرکت‌ها چنین رونقی را امکان‌پذیر می‌کند.
سخن آخر؛
سهامداران شرکت‌ها از مهم‌ترین بازیگران بازار بورس هر کشور هستند. آنها با خرید هر سهم از سهام منتشر شده یک شرکت در سود یا زیان آن شریک می‌شوند. در این بین، سهامداران عادی حقوق متنوع دیگری مانند حق رای در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی را نیز دارند. برای فعالیت به‌عنوان یک سهامدار در بازار بورس توصیه می‌شود از خدمات مشاوره شرکت‌های متخصص این حوزه استفاده کنید. همچنین عملکرد کارگزاری و شرکت‌های موردنظر خود را نیز از نظر سودآوری ارزیابی نمایید.
دیدگاهتان را بنویسید