آمار نگران‌کننده؛ یک‌سوم ایرانیان زیر خط فقر قرار گرفتند
افزایش نگرانی‌ها؛ یک‌سوم ایرانیان با بحران شدید معیشتی روبه‌رو هستند
سخنگوی دولت آماری نگران‌کننده را اعلام کرد: خط فقر ماهانه برای هر فرد ایرانی در سال ۱۴۰۳، برابر با ۶ میلیون و ۱۲۸ هزار و ۷۳۹ تومان بوده است. بر اساس این محاسبات، نرخ فقر مطلق در کشور به ۳۶ درصد جهش کرده است.
این آمار، که رشد قابل توجه ۶ واحدی نسبت به نرخ ۳۰ درصدی سال ۱۴۰۲ را نشان می‌دهد، بالاترین سطح فقر ثبت‌شده در کشور از ابتدای دهه ۱۳۹۰ محسوب می‌شود. این آمار تکان‌دهنده به این معناست که در سال گذشته، بیش از یک‌سوم جمعیت ایران، توانایی تأمین نیازهای اولیه زندگی و حداقل کالری مورد نیاز روزانه (۲۱۰۰ کالری) را نداشته‌اند.
چرا فقر گسترش یافت؟ کارخانه تولید فقر
کارشناسان معتقدند مجموعه‌ای از عوامل دست به دست هم داده و یک «کارخانه تولید فقر» را به راه انداخته‌اند. مهم‌ترین دلایل این جهش عبارتند از:
تورم مزمن: تداوم تورم بالای ۳۰ درصد برای بیش از شش سال متوالی.
رشد اقتصادی ناکافی: رشد اقتصادی ۳.۱ درصدی در سال ۱۴۰۳ برای جبران آسیب‌های قبلی و ایجاد درآمد پایدار کافی نبود.
شوک‌های سیاسی و ارزی: ریسک‌های ناشی از تحریم‌ها، سیاست فشار حداکثری آمریکا، درگیری‌های منطقه‌ای و جهش‌های ارزی، طبقه متوسط را به شدت فقیرتر کرد.
سیاست‌های حمایتی ناکارآمد: سیاست‌های حمایتی دولت به دلیل «فراگیر بودن» به جای «متمرکز بودن بر نیازمندان»، نتوانسته‌اند جلوی رشد فقر را بگیرند و مانند یک مسکن موقتی در برابر اژدهای تورم عمل کرده‌اند.
پدیده نگران‌کننده: «شاغلان فقیر»
یکی از نگران‌کننده‌ترین پیامدهای این وضعیت، گسترش پدیده «شاغلان فقیر» است. این یعنی در شرایط فعلی، حتی داشتن شغل و سرپرست خانوار شاغل بودن نیز تضمینی برای فرار از تله فقر نیست.
جالب آنکه هرچند ضریب جینی (شاخص نابرابری) در سال ۱۴۰۳ کمی بهبود یافته و رفاه دو دهک پایین جامعه اندکی افزایش یافته است، اما این بهبود به قیمت بدتر شدن وضعیت سایر دهک‌ها، به‌ویژه طبقه متوسط، تمام شده و در نهایت به افزایش نرخ فقر کل کشور منجر شده است.
تهی شدن سفره‌ها؛ خطر جدی سوءتغذیه
فشار اقتصادی فقط محدود به درآمد نیست. تورم بالای ۴۰ درصدی اجاره‌بها در سال ۱۴۰۳، که الگوی ۱۳ ساله خود را شکسته، باعث شده خانوارها بخش بزرگ‌تری از درآمد خود را صرف مسکن کنند و مجبور شوند مستقیماً از سبد خوراکی خود بزنند.
این در حالی است که تورم خوراکی‌ها همواره از تورم کل بالاتر بوده است. (برای مثال در شهریور ۱۴۰۴، تورم خوراکی‌ها ۵۷.۹ درصد در مقابل تورم کل ۴۵.۳ درصدی ثبت شد). این فشار، خطر «سوءتغذیه» را به یک بحران جدی تبدیل کرده است.
خانواده‌های فقیر مدت‌هاست برای تأمین پروتئین، گوشت سفید و حبوبات را جایگزین گوشت قرمز کرده‌اند، اما اکنون تورم‌های سرسام‌آور (مانند تورم نقطه‌به‌نقطه ۲۵۰ درصدی لوبیاچیتی یا تورم سه‌رقمی برنج ایرانی) تأمین حداقل کربوهیدرات‌ها را نیز برای آن‌ها دشوار ساخته است.
راهکار چیست؟ توقف فاجعه قبل از تشدید
کارشناسان هشدار می‌دهند که برای جلوگیری از افزایش فقر در سال ۱۴۰۴ (که تورم آن همچنان بالای ۴۵ درصد است)، دیگر نمی‌توان به مسکن‌های موقتی اکتفا کرد. راهکارهای اساسی پیشنهادی عبارتند از:
کاهش ریسک‌های سیاسی و نااطمینانی‌های سیاست خارجی.
اجرای اصلاحات جدی و ساختاری در اقتصاد.
سیاست‌گذاری پولی و مالی قاطع برای مهار تورم.
متمرکز کردن سیاست‌های حمایتی بر اقشار واقعاً نیازمند.
تداوم روند فعلی، نه تنها فقر را عمیق‌تر می‌کند، بلکه سوءتغذیه را به یک بحران ملی تبدیل خواهد کرد.
دیدگاهتان را بنویسید