ارز دیجیتال، یکی از جدیدترین فناوریها و نوآوریها در اقتصاد جهانی بهشمار میرود که دارایی به حساب میآید اما برخلاف پول سنتی، وجود فیزیکی و خارجی ندارد. با روی کار آمدن ارز دیجیتال، برای بسیاری از افراد سوال پیش میآید که آیا بهراستی ارز دیجیتال میتواند جایگزین پول سنتی شود؟ در مقایسه این دو مورد به این نتیجه میرسیم که ارز دیجیتال مزیتهایی نظیر سرعت بالا، امنیت بالا و عدم دستکاری و جعل تراکنشها را در برابر پول سنتی دارد؛ اما همواره دچار نوسان اقتصادی زیادی است و بسیاری از مردم با آن آشنایی کامل ندارند. بنابراین جایگزین کردن ارز دیجیتال با پول سنتی کمی سخت و دشوار خواهد بود. با این حال این کار غیر ممکنی نیست!
منظور از پول سنتی چیست؟
بهزبان ساده، پول سنتی همان پولی است که ما روزمره از آن استفاده میکنیم. بهعنوان نمونه اسکناس، سکه و یا حتی موجودی کارت بانکی. پول سنتی در هر کشور یا دولت، با توجه به سیاستهای مالی و ضوابط خاص خود تولید و کنترل میشود. ارزش پول سنتی در کشورها، با توجه به سیاستهای مالی همان کشور تعیین میشود. یکی از ویژگیهای پول سنتی، فیزیکی بودنش است، برخلاف ارز دیجیتال. یعنی میتوان پول سنتی را بهصورت فیزیکی نیز در دست گرفت، اما ارز دیجیتال همواره در بستر الکترونیکی و فناوری بلاکچین (Blockchain) در دسترس است.
ارز دیجیتال چگونه کار میکند؟
ارز دیجیتال مثل بیتکوین (Bitcoin) هیچگونه وجود فیزیکی نداشته و بهطور کل بر بستر بلاکچین قرار دارد. ارز دیجیتال توسط هیچ کشور، دولت و بانک خاصی کنترل نمیشود. بنابراین هیچکس نمیتواند این بستر را دستکاری و دچار تغییر کند. هر کدام از ارزهای دیجیتال دارای ویژگیها، دستهبندیها و شیوههای عملکرد خاص خود هستند که همین موضوعها در تعیین ارزش واقعی آنها نقش موثری دارند. آشنایی با لیست کامل ارزهای دیجیتال کمک میکند تا با انواع ارزها و ویژگیهای هر کدام آشنا شوید.
ویژگیهای کلی ارز دیجیتال:
-
بدون کنترل دولت یا بانک
-
شفافیت ثبت تراکنشها
-
عدم امکان دستکاری و جعل
-
انتقال سریع و بدون واسطه
-
کنترل کامل دارایی در کیف پول شخصی
مقایسه ارز دیجیتال و پول سنتی
ارز دیجیتال و پول سنتی با وجود اینکه هر دو ابزارهایی برای ذخیره داراییها و انجام تراکنشهای مالی به حساب میآیند، تفاوتهایی با یکدیگر دارند. تفاوتهایی اعم از شکل و ساختار، محدود نظارت و کنترل، سرعت، هزینه انتقال و امنیت.
|
موضوع مقایسه |
پول سنتی |
ارز دیجیتال |
|
شکل و ساختار |
فیزیکی یا بانکی |
بهطور کامل دیجیتال |
|
کنترل |
متمرکز؛ زیر نظر بانک مرکزی |
غیرمتمرکز |
|
سرعت انتقال |
گاهی کند و وابسته به بانک |
بهطور معمول سریعتر |
|
کارمزد انتقال |
متغیر وابسته به بانک و دولتها |
متغیر و وابسته ارزهای مختلف |
|
امنیت |
امکان چاپ تقلبی یا هک بانکی |
امنیت بالا |
مقایسه از لحاظ شکل و ساختار
همانطور که گفته شد، پول سنتی به اشکال فیزیکی (سکه و اسکناس) یا موجودی بانکی وجود دارد؛ که همین موجودی بانکی نیز بهطور مستقیم قابل نقد و اسکناس شدن است. با این تفاوت که ارز دیجیتال بهطور کامل دیجیتال بوده و نمیتوان آن را بهطور فیزیکی در دست گرفت (مگر در صورت فروش دارایی ارز دیجیتال به صرافیها و دریافت پول سنتی یا قرار دادن ارز دیجیتال خود در کیف پول سخت).
مقایسه از لحاظ شیوه کنترل
پول سنتی توسط بانک مرکزی هر کشور کنترل میشود. یعنی بهطور مستقیم زیر نظر دولت قرار دارد. منتهی ارز دیجیتال به هیچ نهاد دولتی و بانکی وابسته نیست. ارزهای دیجیتال بر بستر جامع بلاکچین و بهصورت یکنواخت در جریان هستند.
مقایسه از لحاظ امنیت
یکی از تفاوتهای اصلی و در واقع برتریهای ارز دیجیتال در مقابل پول سنتی، امنیت آن است. پول سنتی امکان هک شدن و جعل شدن اطلاعات در انتقالها و موجودیهای بانکی دارد. همچین امکان چاپ اسکناسهای تقلبی بسیار زیاد است. منتهی این احتمالها بههیچ عنوان در ارز دیجیتال و بستر بلاکچین وجود ندارد. با این حال همواره مدیریت دقیق بر کیف پول و بهخاطر داشتن گذرواژهها پیشنهاد میشود.
مقایسه از لحاظ نوسان ارزش
بهطور کل، پول معمولی با توجه به سیاستهای دولتی، ثابت بوده و نوسان کمتری در طول زمان به خود میبیند؛ ولی این موضوع در مورد ارز دیجیتال صدق نمیکند. ارز دیجیتال بهطور معمول نوسانهای بسیار زیادی دارد.
البته در میان ارزهای دیجیتال، یکسری استیبل کوین (ارزهای ثابت) وجود دارند. استیبلکوینها مانند تتر، به دلیل ثابت نگه داشتن ارزش خود، بخش مهمی از بازار ارزهای دیجیتال هستند. با بررسی شاخص دامیننس تتر متوجه میشویم که چه میزان از بازار توسط این ارز کنترل میشود.
مقایسه از لحاظ سرعت انتقال
پول سنتی در انتقال بانکی ممکن است گاهی وقتها کند باشد و دچار اختلالهایی شود. زیرا در بسیاری از تراکنشها واسطههای مختلفی وجود دارد. با این حال، ارز دیجیتال برای انتقال در بستر بلاکچین بدون واسطه بوده و زمانبر نخواهد بود و در سریعترین زمان ممکن تمام جابهجاییها انجام میشود.
مقایسه از لحاظ کارمزد
بهطور واضح و مشخص نمیتوان گفت کارمزد انتقال بانکی (پول سنتی) بیشتر است یا ارز دیجیتال. زیرا با توجه به شرایط خاص مانند نوع انتقال، مقدار انتقال، بانک مورد نظر، سیاستهای دولتها، شبکه موردنظر در بلاکچین و… میزان کارمزد میتواند متغیر باشد. برخی صرافیها امکان خرید تتر بدون کارمزد را فراهم کردهاند، که نشاندهنده کم هزینه بودن خرید، انتقال و نگهداری بعضی از ارزهای دیجیتال است.
آیا ارز دیجیتال میتواند جایگزین پول رسمی کشورها شود؟
بله ارز دیجیتال میتواند جایگزین پول رسمی شود؛ ولی یک سری ملاحظات در مسیر جایگزینی وجود دارد. از آنجایی که شدت نوسان ارز دیجیتال بسیار بالاست، دولتها و کشورها نمیتوانند این ریسک را متحمل شوند. اما هر کشوری میتواند یک استیبل کوینی را بسازد که ارزش آن در طول مدت زمان ثابت باشد. یکی دیگر از دغدغههای حکومتها برای استفاده از ارز دیجیتال به عنوان ارز رسمی کشور این است که وجودیت ارز دیجیتال بر روی غیرمتمرکز بودن آن بنا شده است و نظارت و کنترل نیروی خارجی آن را از ماهیت اصلی خود دور میکند. بنابراین جایگزین کردن ارز دیجیتال با پول سنتی برای به عنوان ارز رایج و رسمی یک کشور، کاری دشوار و زمانبر است. همچنین قانونهای جامع و مشخصی برای ارز دیجیتال در کشورها وضع نشده و اغلب کشورها ارز دیجیتال را به رسمیت نمیشناسند. به همین دلیل ارز دیجیتال همچنان در نگاه مردم نامفهوم است. بهطور کلی دلایلی که جایگزینی ارز دیجیتال با پول رسمی یک کشور را دشوار میسازند عبارتند از:
-
عدم پایداری ارزش برخی ارزها برای معاملات روزمره
-
نبود قوانین مشخص در کشورها
-
استفاده نکردن گسترده مردم از ارز دیجیتال
-
نبود زیرساختهای اینترنتی و فناوری بسیاری از کشورها
-
عدم توانایی دولتها برای مدیریت سیاستهای اقتصادی
نقش دولتها و بانکهای مرکزی در آینده پول
خب همانطور که مشخص است، هیچ کشور یا دولت خاصی توانایی مدیریت و کنترل ارزهای دیجیتال را ندارد. بنابراین کشورها اگر بخواهند از ارزهای دیجیتال در آینده اقتصادی خود بهرهمند شوند، میتوانند ارز دیجیتال بانک مرکزی یا CBDC (ارز دیجیتال نسخه پول رسمی خودشان) را ایجاد کنند؛ که اتفاقاً این فرآیند توسط برخی از کشورها درحال انجام است. با این کار بانک مرکزی میتواند مزیتهای ارز دیجیتال را در اختیار بگیرد ولی همچنان کنترل آن، ارزش مالی و سیاستهای اقتصادی در دست خودش باقی بماند.
آیا واقعاً ارز دیجیتال آینده اقتصاد جهانی است؟
در حال حاضر از آنجایی که امکان جایگزینی کامل ارز دیجیتال با پول سنتی وجود ندارد، میتواند به عنوان مکمل در کنار پول رسمی و سیستم بانکی دولتها عمل کند. همانطور که برخی از کشورها درحال توسعه و طراحی ارز دیجیتال مختص به بانک مرکز خود هستند. ارزهای دیجیتال برای تبدیل شدن به آینده اقتصاد جهانی و نقش مستقیم و موثر در آن، نیاز به همگام شدن تمام کشورها دارد. همچنین این موضوع باید بهطور کامل در طول زمان در ذهنیت عموم مردم نیز جا بیفتد.