کاهش چشمگیر تولید خودرو در ایران: آیا چرخ‌های صنعت از حرکت باز ایستاده‌اند
آمارهای منتشر شده از سوی سه خودروساز بزرگ کشور به سازمان بورس، خبر از کاهش بی‌سابقه تولید خودرو در خردادماه می‌دهد. این آمارها که در سامانه کدال در دسترس عموم قرار گرفته، نشان می‌دهد که تولید ماهانه خودرو به پایین‌ترین سطح خود در یک سال اخیر (به جز فروردین به دلیل تعطیلات نوروز) رسیده است. در خردادماه، تولید خودروهای سواری نسبت به اردیبهشت ۳۸.۱ درصد کاهش داشته و تولید سه‌ماهه اول سال نیز ۱۳.۷ درصد افت را تجربه کرده است.
ریشه‌های این رکود عمیق کجاست
به نظر می‌رسد بلاتکلیفی قیمتی مهم‌ترین عامل این وضعیت است. خودروسازان از ابتدای سال منتظر اصلاح قیمت‌ها بودند، اما بهار بدون هیچ تغییر قیمتی به پایان رسید. جالب اینجاست که در ابتدا تنها مدیریت خصوصی ایران‌خودرو به این تعویق اعتراض داشت، اما حالا مشخص شده که سایپا و پارس‌خودرو که از مدیران دولتی برخوردارند، افت تولید بیشتری را تجربه کرده‌اند. حتی ایران‌خودرو نیز پیش‌تر به وزارت صمت اعلام کرده بود که در صورت عدم اصلاح قیمت، تولید خود را کاهش خواهد داد و آروار کدال این کاهش را تایید می‌کند.
عوامل دیگری که به این بحران دامن زده‌اند
قیمت‌گذاری دستوری: با وجود اینکه وزارت صمت افزایش ۱۵ درصدی قیمت را برای خودروسازان اعمال کرد و پارس‌خودرو و سایپا آن را در کدال اعلام کردند، اما این افزایش به نظر کافی نمی‌رسد و نتوانسته افت شدید تولید را جبران کند. وضعیت قیمت‌گذاری برای ایران‌خودرو نیز همچنان در هاله‌ای از ابهام است.
بلاتکلیفی واگذاری: وعده واگذاری سایپا و پارس‌خودرو که پیش‌تر اعلام شده بود، هنوز محقق نشده است. حتی توقف هرگونه تغییر و تحول در سهام این دو شرکت با نامه محرمانه شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا، موجب سرگردانی مدیریتی شده و عملکرد این شرکت‌ها را مختل کرده است.
قطعی‌های مکرر برق: در بهار امسال، قطعی‌های برق بارها روند تولید را متوقف کرده و تاثیر منفی خود را بر آمار تولید سه‌ماهه گذاشته است.
افزایش نرخ دلار: حذف ارز نیمایی و شناورسازی ارز تجاری، نوسانات نرخ ارز را به همراه داشته که هزینه‌های تولید خودروسازان را به شدت افزایش می‌دهد. در خردادماه، نرخ دلار در بازار آزاد حتی به کانال ۹۰ هزار تومان هم رسید که فشار زیادی را بر صنعت خودرو وارد می‌کند.
تنش‌های منطقه‌ای: شروع یک جنگ ۱۲ روزه در اواخر خردادماه، موجب توقف کامل تولید در برخی خودروسازی‌ها (مانند ایران‌خودرو که تعطیلات تابستانی خود را جلو انداخت) شد. تاثیر این رویداد بیشتر در آمار تولید تیرماه خود را نشان خواهد داد و احتمال دارد که آمار تولید این ماه حتی از خرداد هم پایین‌تر بیاید. قطعی برق و مشکلات تامین ارز نیز در تیرماه تشدید شده‌اند.
جزئیات آماری تولید سه خودروساز بزرگ
در مجموع سه ماهه اول سال، ۱۷۹ هزار و ۹۳۰ دستگاه خودروی سواری تولید شده که این رقم نسبت به ۲۰۸ هزار و ۴۲۹ دستگاه در مدت مشابه سال گذشته، کاهشی ۱۳.۷ درصدی را نشان می‌دهد.
ایران‌خودرو: با تولید ۱۱۷ هزار و ۹۵۴ دستگاه، تقریبا تولید خود را ثابت نگه داشته است (تنها ۰.۱ درصد کاهش نسبت به سال قبل). بیشترین تولید به گروه پژو (عمدتاً پژو ۲۰۷) اختصاص داشته که با ۳۰ درصد کاهش روبرو بوده است. در مقابل، تولید سورن ۷۳.۲ درصد و هایما ۳۶.۸ درصد رشد داشته‌اند. تارا نیز ۲۶.۶ درصد افزایش تولید را تجربه کرده است.
سایپا: با تولید ۴۴ هزار و ۱۱۳ دستگاه، ۳۳ درصد کاهش نسبت به سال گذشته داشته است. خانواده X200 (تیبا، کوئیک، ساینا) با ۳۱.۵ درصد کاهش و شاهین با بیش از ۳۷ درصد کاهش تولید مواجه بوده‌اند.
پارس‌خودرو: با تولید ۱۷ هزار و ۸۶۳ دستگاه، ۲۷.۷ درصد کاهش نسبت به سال قبل را تجربه کرده است. تولید گروه Q200 این شرکت ۲۶.۴ درصد افت داشته، اما تولید سهند رشد چشمگیری داشته است. تولید کوییک معمولی و ساینا S در این شرکت به صفر رسیده است.
تولید ماهانه خردادماه در یک نگاه
در خردادماه، خودروسازان تنها ۵۱ هزار و ۷۲۵ دستگاه خودروی سواری تولید کرده‌اند که در مقایسه با ۸۳ هزار و ۶۴۰ دستگاه در اردیبهشت، ۳۸.۱ درصد کاهش نشان می‌دهد. این کاهش در جزئیات سه خودروساز به شرح زیر است:
ایران‌خودرو: ۳۴ درصد کاهش (۳۵ هزار و ۳۴۳ دستگاه)
سایپا: ۴۴.۶ درصد کاهش (۱۱ هزار و ۷۸۵ دستگاه)
پارس‌خودرو: ۴۸ درصد کاهش (۴ هزار و ۵۹۷ دستگاه)