پارادوکس برنج ایرانی: تولید ۲ میلیون تُنی در شمال، «هشدار قرمز» آبی در ۱۹ استان
یک مقام مسئول در وزارت جهاد کشاورزی، از واقعیتی نگران‌کننده پرده برداشته است که زنگ خطری جدی برای مدیریت منابع آب کشور محسوب می‌شود.
مجید آنجفی، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرد که در حال حاضر، برنج ایرانی در ۱۹ استان کشور کشت می‌شود. این در حالی است که طبق قوانین موجود، کشت این محصول استراتژیک به دلیل نیاز شدید به آب، فقط در استان‌های شمالی (گیلان و مازندران) مجاز است.
به گفته این مقام مسئول، گسترش کشت برنج در ۱۷ استان دیگر که بسیاری از آن‌ها با بحران خشکسالی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، نگرانی عمیق کارشناسان حوزه آب و محیط‌زیست را برانگیخته و نشان می‌دهد که سیاست‌های آبی در بخش کشاورزی نیازمند یک بازنگری فوری و جدی است.
وضعیت مطلوب در شمال، نگرانی در سایر نقاط
آنجفی با اشاره به شرایط خوب بارندگی در شمال کشور اطمینان داد که امسال تولید برنج در کشور از مرز ۲ میلیون تُن گذشته است و در استان‌های شمالی هیچ نگرانی برای ادامه کشت این محصول وجود ندارد. او همچنین افزود که قیمت خرید تضمینی برنج از شالیکاران بالاتر از هزینه‌های تمام‌شده بوده که این امر باعث رضایت کشاورزان و پایداری تولید در مناطق مجاز شده است.
هشدار قرمز اکولوژیک: برنج در برابر آب
اگرچه افزایش تولید داخلی برنج در نگاه اول مثبت به نظر می‌رسد، اما کشت آن در مناطق غیرشمالی یک «هشدار قرمز آبی» است. برنج یکی از محصولات به شدت آب‌بر است و کشت آن در استان‌های خشک و نیمه‌خشک، فشار مهلکی بر منابع آب زیرزمینی وارد می‌کند. کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه این روند می‌تواند بحران کم‌آبی را به‌ویژه در استان‌های مرکزی و جنوبی کشور، به شکلی جبران‌ناپذیر عمیق‌تر کند.
راه‌حل جایگزین: تمرکز بر «دیم‌زارها» و مدیریت آب مجازی
معاون امور زراعت در ادامه توضیحات خود، به طرح ملی «جهش تولید در دیم‌زارها» به عنوان راه‌حل جایگزین اشاره کرد. او خبر داد که قرار است اعتباری مستقل برای توسعه کشت دیم (کشاورزی بدون آبیاری) اختصاص یابد.
بخش قابل توجهی از منابع مالی این طرح بزرگ توسط ستاد اجرایی فرمان امام (ره) تأمین خواهد شد و هدف آن، حرکت به سوی کشاورزی هوشمند و مدیریت «آب مجازی» است. در این طرح، تمرکز بر گسترش کشت محصولات مقاوم به خشکی مانند موارد زیر است:
دانه‌های روغنی: (با هدف‌گذاری تولید یک میلیون تن در برنامه پنج‌ساله)
حبوبات
گیاهان علوفه‌ای: (مانند گیاه «کاملینا» برای کاهش وابستگی به واردات نهاده‌های دامی)
آنجفی تصریح کرد: «درست است که همه کشورها بخشی از نیاز غذایی خود را وارد می‌کنند، اما مسئله حیاتی برای ما، مدیریت آب مجازی و حفظ منابع داخلی است.»
کارشناسان نیز پیشنهاد می‌کنند که دولت باید با ارائه مشوق‌های جایگزین (مانند کشت کاملینا، سویا یا حبوبات علوفه‌ای)، کشاورزان در مناطق خشک را از کشت برنج منصرف کند تا از فشار بیشتر بر سفره‌های آب زیرزمینی جلوگیری شود.