۴۰ درصد فارغ‌التحصیلان شغل مناسب ندارند | اعلام وضعیت نگران‌کننده بازار کار توسط معاون وزیر
ششم مرداد، روز ملی مهارت و ترویج آموزش‌های فنی و حرفه‌ای است که هر ساله با عنوان “هفته ملی مهارت” گرامی داشته می‌شود. به همین مناسبت، غلامحسین محمدی، رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور، در گفت‌وگویی تلویزیونی به تشریح وضعیت، دستاوردها و برنامه‌های این سازمان پرداخت.
قدمت ۶۵ ساله مهارت‌آموزی و شکاف عمیق با نیازهای روز
محمدی با اشاره به قدمت ۶۵ ساله آموزش‌های مهارتی مدرن در ایران و ریشه‌های عمیق سنت استاد-شاگردی، اظهار تأسف کرد که با وجود این پیشینه غنی، ارتباط معناداری بین بخش‌های مختلف زیست‌بوم مهارت‌آموزی در کشور وجود ندارد.
وی تأکید کرد که در سطح جهانی، بیش از ۸۰ درصد مشاغل نیازمند مهارت هستند و بیش از ۷۰ درصد دانش‌آموزان به سمت آموزش‌های مهارتی سوق داده می‌شوند. این آموزش‌ها اغلب در “محیط‌های دوگانه” (ترکیبی از صنعت و نهادهای آموزشی) ارائه می‌شوند تا افراد به اشتغال مولد هدایت شوند.
معاون وزیر کار افزود: “در ایران، دانشگاه‌ها و دبیرستان‌ها متولی آموزش‌های رسمی هستند و سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای مسئول آموزش‌های غیررسمی کوتاه‌مدت است که منجر به صدور گواهینامه می‌شود. اینها باید در قالب یک زنجیره ارزشی با هم مرتبط باشند تا فرد بتواند در مراحل مختلف، از کارگر ماهر تا تکنسین و کارشناس ارشد، ارتقا یابد.” او همچنین به وجود بیش از ۴۳۰ حرفه در سیستم کدگذاری جهانی “ایسکو” اشاره کرد.
چالش بزرگ: فقدان ارتباط بین عرضه و تقاضای مهارت
با وجود ظرفیت‌های گسترده در ایران، شامل ۷۰۰ مرکز دولتی و بیش از ۱۰ هزار آموزشگاه خصوصی فنی و حرفه‌ای، ۷۰۰۰ هنرستان و تعداد زیادی دانشگاه علمی کاربردی، محمدی علت اصلی مشکلات را عدم تنظیم‌گری مناسب و عدم برقراری ارتباط مؤثر بین این بخش‌ها دانست. او هشدار داد که:
بر اساس پژوهش‌ها، از هر ۲ نفر جویای کار، یک نفر دچار کمبود یا فقر مهارت است.
۴۰ درصد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی نمی‌توانند شغل مناسب پیدا کنند.
بیش از ۳۰ درصد آموزش‌ها در کل زیست‌بوم آموزشی کشور، مطابق با اولویت‌های بازار کار نیستند.
این آمارها نشان می‌دهد که سیستم فعلی به درستی کار نمی‌کند و همگرایی لازم بین صنعت و خدمات (سمت تقاضا) با مراکز آموزشی (سمت عرضه) وجود ندارد. محمدی تأکید کرد که این نقیصه باید هم در سطح سیاست‌گذاری و هم در اجرا برطرف شود.
راهکارها: اجماع ملی و مشارکت فعال صنعت
رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای با بیان اینکه قوانین و برنامه‌های زیادی برای حل این مشکلات وجود دارد، مهمترین راهکار را “وفاق و اجماع ملی” دانست تا از ظرفیت‌های خالی استفاده شود. او افزود: “برنامه‌هایی داریم که مهمترین آنها این است که صنایع، صاحبان کسب‌وکارها، مجامع و اتحادیه‌ها بتوانند نیازهای آموزشی خود را با استفاده از زیرساخت‌های دولتی و با هزینه کمتر برطرف کنند.”
محمدی خبر داد که سال گذشته ۱۰۰ فرصت سرمایه‌گذاری در سازمان فنی و حرفه‌ای اعلام شده که شامل اختصاص ۱۳۰ مرکز فنی و حرفه‌ای برای مشارکت با بخش خصوصی و فعالان اقتصادی است. او به امضای تفاهم‌نامه‌ای با انجمن پلیمر و پلاستیک اشاره کرد که بر اساس آن، نیازهای آموزشی این صنعت در سه مرکز بزرگ برطرف می‌شود. وی ابراز امیدواری کرد که با این همکاری‌ها، دیگر شاهد آموزش‌های مازاد بر نیاز بازار و بیکاری فارغ‌التحصیلان نباشیم.
آینده مهارت‌آموزی: از مراکز هیئت‌امنایی تا سهم ۵۰ درصدی در برنامه هفتم
در هفته مهارت پیش رو، ۱۰ مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای به صورت هیئت‌امنایی آغاز به کار خواهند کرد. این مراکز توسط اعضای اتاق‌های بازرگانی و اصناف، مربیان فنی و حرفه‌ای و خبرگان مهارتی اداره می‌شوند. برنامه ۴ ساله سازمان، تبدیل نیمی از مراکز دولتی به مراکز هیئت‌امنایی و مشارکتی است.
محمدی درباره هدف‌گذاری سهم ۵۰ درصدی آموزش‌های مهارتی در برنامه هفتم توسعه گفت: “در دنیا، ۷۰ درصد افراد آموزش مهارتی می‌بینند. در ایران نیز قرار است سهم دانش‌آموزان هنرستانی از ۴۰ درصد فعلی به ۵۰ درصد برسد. اما معتقدم حتی اگر این عدد به ۱۰۰ درصد هم برسد، تا زمانی که همکاری لازم شکل نگیرد، بی‌معناست؛ باید این زیست‌بوم را با هم رشد دهیم.”
معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در پایان هشدار داد: “در برخی کشورها، سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای بسیار کوچک است، چون صرفاً نقش تنظیم‌گری دارد و تصدی‌گری نمی‌کند. ما نیز باید به سمت رشد زیست‌بوم آموزش در کشور برویم، در غیر این صورت، اسیر مدرک‌گرایی خواهیم شد.”