به گزارش خبرنگار مهر، بازار لاستیک خودرو در هفته دوم آبان‌ماه ۱۴۰۵ با وضعیتی دوگانه روبه‌روست؛ کالا در بسیاری از سایزها در شبکه فروش موجود است، اما قیمت‌های چند ده میلیون تومانی برای خرید یک دست لاستیک، قدرت انتخاب و توان خرید بسیاری از مصرف‌کنندگان را محدود کرده است. در این میان، فروشندگان با بازاری مواجه‌اند که موجودی کالا لزوماً به معنای رونق معامله نیست و خریداران نیز تا زمانی که تعویض تایر ضرورت پیدا نکند، ترجیح می‌دهند هزینه خرید را به تعویق بیندازند.
در واقع آنچه در ماه‌های اخیر بیش از هر چیز خودنمایی می‌کند، فاصله میان قیمت‌های پیشنهادی فروشندگان و توان خرید مشتریان است. به همین دلیل، وجود لاستیک در فروشگاه‌ها الزاماً به فروش منجر نمی‌شود و بخشی از تقاضا به خریدهای ضروری و اجتناب‌ناپذیر محدود شده است.
لاستیک در ویترین هست، اما خرید به تعویق افتاده است
بررسی میدانی خبرنگار مهر از بازار لاستیک تهران حکایت از تغییر رفتار خریداران دارد. برخلاف دوره‌هایی که کمبود کالا و دشواری دسترسی به لاستیک، مسئله اصلی مصرف‌کنندگان بود، اکنون در بسیاری از واحدهای فروش، مسئله اصلی پیدا کردن مشتری است.
در چنین شرایطی، مالک خودرو پیش از ورود به فروشگاه معمولاً به دنبال اطلاع از قیمت‌ها است و پس از مواجهه با نرخ‌ها، هزینه تعویض یک یا دو حلقه لاستیک را با سایر مخارج خودرو و هزینه‌های روزمره زندگی مقایسه می‌کند. نتیجه این مقایسه در بسیاری از موارد، عقب‌انداختن خرید است؛ به‌ویژه زمانی که لاستیک هنوز امکان استفاده دارد و راننده حس نمی‌کند تعویض آن فوریت دارد.
این وضعیت برای فروشندگان نیز شرایط متفاوتی ایجاد کرده است. در بازاری که تأمین کالا تنها مسئله آن نیست، نگهداری موجودی در فروشگاه بدون گردش مناسب سرمایه، به یکی از دغدغه‌های فعالان این صنف تبدیل می‌شود؛ به بیان دیگر، ممکن است لاستیک در انبار و قفسه فروشگاه موجود باشد، اما مشتری توان پرداخت هزینه آن را نداشته باشد.
قیمت‌ها از ۱۱ میلیون تومان آغاز می‌شوند
بررسی قیمت انواع لاستیک ایرانی در هشتم و نهم آبان‌ماه نشان می‌دهد هزینه خرید تایر، بسته به برند، سایز و مدل، اختلاف قابل توجهی دارد. در میان محصولات پرتقاضای داخلی، قیمت هر جفت لاستیک در برخی مدل‌ها از حدود ۱۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در نمونه‌های گران‌تر به نزدیکی ۲۴ میلیون تومان می‌رسد.
| برند | مدل | سایز | قیمت جفت (تومان) |
|---|---|---|---|
| بارز | P۶۶۰ | ۱۶۵/۶۵R۱۳ | ۱۱ میلیون و ۶۰۰ هزار |
| بارز | Riderunner S۶۷۳ | ۲۱۵/۵۵R۱۶ | ۲۳ میلیون و ۹۰۰ هزار |
| کویر تایر | KB۱۲-KB۱۶ | ۱۶۵/۶۵R۱۳ | ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار |
| کویر تایر | KB۷۷ | ۲۰۵/۶۰R۱۵ | ۲۳ میلیون و ۸۰۰ هزار |
| یزد تایر | SUN | ۱۶۵/۶۵R۱۳ | ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار |
| یزد تایر | T‑Mercury | ۱۹۵/۶۵R۱۵ | ۲۲ میلیون و ۸۰۰ هزار |
| رازی تایر | — | — | از ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تا حدود ۲۰ میلیون و ۵۰۰ هزار |
| ایران تایر | — | — | بین ۱۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تا ۱۹ میلیون و ۹۰۰ هزار |
این ارقام نشان می‌دهد حتی انتخاب لاستیک ایرانی هم به معنای خرید ارزان نیست و هزینه تعویض چهار حلقه تایر در بسیاری از خودروها می‌تواند از ۲۰ میلیون تومان فراتر رود و در برخی سایزها به بیش از ۴۰ میلیون تومان برسد.
خرید لاستیک به هزینه‌ای سنگین تبدیل شده است
در شرایط فعلی، هزینه تعویض لاستیک تنها به قیمت خرید تایر محدود نمی‌شود. مالک خودرو علاوه بر بهای چهار حلقه لاستیک، باید هزینه نصب، بالانس و خدمات مرتبط را نیز در نظر بگیرد؛ برای نمونه، اگر قیمت هر جفت لاستیک حدود ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومان باشد، خرید چهار حلقه دست‌کم ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان هزینه خواهد داشت. این مبلغ در خودروهایی با تایرهای بزرگ‌تر، ممکن است به مراتب بیشتر شود.
این موضوع سبب شده است تعویض لاستیک برای بخشی از مالکان خودرو به تعهدی با بودجه‌گذاری قبلی تبدیل شود و با برنامه‌ریزی هزینه‌های آینده همراه شود. در چنین بازاری، مصرف‌کننده معمولاً دنبال محصولی می‌گردد که علاوه بر قیمت مناسب، از نظر کیفیت و دوام نیز قابل قبول باشد؛ بنابراین قیمت پایین به تنهایی معیار تصمیم‌گیری نیست و اعتبار برند، تاریخ تولید و شرایط نگهداری لاستیک نیز نقش دارد.
رکود معاملات؛ مشکل بازار فقط عرضه نیست
آنچه از وضعیت بازار لاستیک در ماه‌های اخیر برمی‌آید، تمرکز مشکلات از عرضه صرف به سمت تنگنای قدرت خرید منتقل شده است. در گذشته کمبود کالا و دشواری دسترسی به برخی سایزها بخش قابل توجهی از نگرانی‌ها را تشکیل می‌داد، اما اکنون همراه با تأمین کالا، کاهش قدرت خرید نیز به عامل تعیین‌کننده‌ای تبدیل شده است. فروشندگان می‌گویند افزایش موجودی به تنهایی رونق ایجاد نمی‌کند؛ تا وقتی هزینه خرید با توان مالی بخش بزرگی از مصرف‌کنندگان همخوانی نداشته باشد، تقاضا کاهش می‌یابد. همچنین فرسودگی تایر و کاهش عمق آج، به‌ویژه در باران و جاده‌های لغزنده، می‌تواند ایمنی خودرو را تحت تأثیر قرار دهد.
تولید داخلی؛ ظرفیت بالا، اما بازار همچنان نیازمند واردات
در کنار شرایط تقاضا و قیمت‌ها، ظرفیت تولید داخلی یکی از مؤلفه‌های اثرگذار است. به گفته هادی امیر شقاقی، نایب‌رئیس انجمن صنفی صنعت تایر، ظرفیت تولید تایر کشور حدود ۳۰۰ هزار تن در سال است و ایران در بخش تایرهای بایاس از واردات بی‌نیاز شده است. نیاز سالانه کشور به تایرهای رادیال سواری حدود ۲۷ میلیون حلقه است که نزدیک به ۲۴ میلیون حلقه آن در داخل تولید می‌شود. با وجود سهم قابل توجه تولیدکنندگان داخلی، باز هم بخشی از تقاضا از طریق واردات پاسخ داده می‌شود؛ چراکه فقط تولید کافی زمانی به بهبود بازار منجر می‌شود که کالا با قیمت قابل قبول و در سایزهای مورد نیاز به دست خریدار برسد.
عرضه مستقیم لاستیک؛ تلاش برای کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار
در کنار این شرایط، عرضه مستقیم لاستیک از طریق واحدهای صنفی منتخب با هدف کوتاه‌تر کردن مسیر توزیع و دسترسی آسان‌تر مصرف‌کنندگان در حال اجراست. به گزارش سیدرضا عباس‌آبادی، رئیس کمیسیون لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، این طرح در مرحله نخست در ۳۰۰ نقطه تهران اجرا شده و لاستیک‌های تولید داخلی به همکاری تعاونی‌ها و اتحادیه مربوطه در اختیار فروشگاه‌های دارای پروانه کسب قرار می‌گیرند. در این شیوه، قیمت فروش بر مبنای نرخ کارخانه برای هر برند و سایز تعیین می‌شود و برای خدمات توزیع نیز حدود سه درصد سود در نظر گرفته شده است. رئیس اتاق اصناف ایران نیز از تداوم توزیع مستقیم لاستیک و روغن موتور در برخی واحدهای منتخب و گسترش آن به سایر واحدها خبر داده است.
با این حال اثرگذاری این طرح زمانی مشخص می‌شود که مصرف‌کننده بتواند لاستیک مورد نیاز خود را بدون پرداخت هزینه‌های اضافی و با قیمت اعلام‌شده تهیه کند. در شرایطی که مسئله اصلی بخشی از خریداران، بالا بودن هزینه تعویض تایر است، صرف افزایش تعداد مراکز عرضه به‌تنهایی تضمین‌کننده رونق معاملات نیست.
بازار در انتظار بازگشت مشتری
بررسی‌های میدانی خبرگزاری مهر نشان می‌دهد بازار این محصول با چالشی فراتر از تأمین کالا روبه‌روست. تفاوت قیمت میان برندها و سایزها بالا است و هزینه خرید چهار حلقه لاستیک با توان مالی مصرف‌کنندگان همخوانی ندارد؛ بنابراین در حالی که تولیدکنندگان داخلی سهم زیادی از نیاز بازار را پاسخ می‌دهند و طرح عرضه مستقیم در حال اجراست، قیمت خرید همچنان یکی از موانع اصلی بازگشت تقاضا محسوب می‌شود. در نتیجه بازار به‌گونه‌ای است که کالای موجود در ویترین می‌تواند وجود داشته باشد، اما توان خرید مصرف‌کننده اجازه معامله شدن آن را نمی‌دهد. تا زمانی که این فاصله کاهش پیدا نکند، افزایش عرضه به‌تنهایی رونق بازار نمی‌آورد و لاستیک‌فروشان همچنان با چالش فروش کالا در بازاری کم‌رمق روبه‌رو خواهند بود.