سؤال بزرگ: فرزین چه چیزی را به همتی سپرد
بالاخره پس از روزها شایعه و تکذیب، سکان هدایت حساس‌ترین نهاد پولی کشور تغییر کرد. محمدرضا فرزین که در زمستان ۱۴۰۱ با وعده تثبیت ارز و مهار نقدینگی آمده بود، جای خود را به عبدالناصر همتی داد؛ تغییری که در اوج نوسانات ارزی و در میانه راه اصلاحات بانکی رخ داد.
کارنامه عددی؛ نقدینگی دو برابر شد
زمانی که فرزین مدیریت بانک مرکزی را بر عهده گرفت، حجم نقدینگی کشور حدود ۶ هزار و ۳۰۰ همت بود. اما آمارهای پایان بهار ۱۴۰۴ نشان‌دهنده یک جهش خیره‌کننده است؛ نقدینگی با عبور از مرز ۱۱ هزار و ۵۸ همت، تقریباً دو برابر شده است. جالب است بدانید تنها در سه ماهه اول سال ۱۴۰۴، حجم نقدینگی نسبت به اواخر سال قبل، ۳۲ درصد رشد داشته است؛ آماری که با هدف‌گذاری ۲۵ درصدی فرزین فاصله معناداری دارد.
دلار از ۴۱ هزار تا ۱۴۴ هزار تومان
یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های دوران فرزین، مدیریت بازار ارز بود.
دی ماه ۱۴۰۱: شروع کار با دلار حدود ۴۱,۳۰۰ تومان.
دی ماه ۱۴۰۴: خروج از بانک مرکزی با دلار بیش از ۱۴۴,۵۰۰ تومان. این یعنی در کمتر از سه سال، ارزش پول ملی شاهد افتی بزرگ بوده و قیمت دلار بیش از ۱۰۳ هزار تومان گران شده است. همچنین سیاست «دلار ۲۸,۵۰۰ تومانی» که از سوی کارشناسان به عنوان منشأ رانت و فساد نقد می‌شد، تا روزهای آخر فعالیت وی پابرجا ماند.
اصلاحات بانکی و میراثی به نام «بانک آینده»
فرزین در حوزه ساختاری، گام‌های مهمی برای مقابله با ناترازی بانک‌ها برداشت. جدی‌ترین اقدام او، ورود «بانک آینده» به مرحله «گزیر» (انحلال یا بازسازی ساختاری) بود. او همواره با بنگاه‌داری بانک‌ها مخالفت می‌کرد و آن را عامل اصلی قفل شدن منابع مالی می‌دانست؛ مسیری که حالا باید دید جانشین او چگونه ادامه خواهد داد.
حذف صفرها؛ دستاوردی که نیمه‌کاره ماند
شاید ماندگارترین تلاش فرزین، پیگیری برای حذف چهار صفر از پول ملی بود. هرچند مجلس با حذف صفرها موافقت کرد، اما واحد پول ملی برخلاف انتظار او به «تومان» تغییر نیافت و همان «ریال» باقی ماند تا این پروژه به شکلی نیمه‌تمام در کارنامه او ثبت شود.
ماموریت دشوار همتی در دوران جدید
عبدالناصر همتی در حالی به بانک مرکزی بازگشته است که اقتصاد با چالش‌های سه‌گانه‌ای روبه‌روست:
تورم بالا که معیشت مردم را هدف گرفته است.
رانت ارزی ناشی از چندنرخی بودن قیمت‌ها.
کاهش ارزش پول ملی که نیازمند تصمیمات سخت و فوری است.
باید منتظر ماند و دید آیا رئیس کل جدید می‌تواند با تکیه بر تجربیات قبلی، آرامش را به بازار ارز و سفره‌های مردم بازگرداند یا خیر.