توقف یک‌ماهه معاملات گندله در بورس کالا
بازار فولاد ایران درگیر یک بازی پنهان است؛ فرمول جدید قیمت‌گذاری گندله که قرار بود شفافیت بیاورد، متوقف شده و این ماده اولیه حیاتی بیش از یک ماه است که از بورس کالا ناپدید شده است. آیا رانت و فساد دوباره دست بالا را گرفته‌اند؟
توقف فرمول شفافیت و سردرگمی بازار
فرمول جدید قیمت پایه گندله، که با هدف حذف رانت و مقابله با قیمت‌سازی در بازار طراحی شده و بر پایه ارزش گمرکی و کارشناسی بنا شده بود، حالا با مخالفت تولیدکنندگان و همراهی عجیب وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) متوقف شده است. این توقف، نه تنها مانع از اجرای یک سازوکار شفاف شده، بلکه وضعیت بازار را به شدت پیچیده کرده است.
علاوه بر این، تولیدکنندگان گندله (ماده اولیه حیاتی برای تولید آهن اسفنجی) از عرضه محصول در بورس کالا سر باز زده‌اند و بیش از یک ماه است که اثری از گندله در بورس کالا نیست. این وضعیت، شفافیت بازار را به چالش کشیده و فعالان زنجیره فولاد را دچار سردرگمی کرده است. سوال اساسی اینجاست: چرا هیچ نظارتی برای الزام به عرضه از سوی نهادهای مسئول اعمال نمی‌شود؟ این بلاتکلیفی، تولیدکنندگان آهن اسفنجی را با بحران جدی تأمین مواد اولیه مواجه کرده است.
قیمت‌سازی یا تخلف؟ اختلاف فاحش با نرخ جهانی و رواج بازارهای موازی
در ابتدای تیرماه، گندله با قیمت تنی ۷.۶ میلیون تومان در بورس کالا عرضه شد. این در حالی است که قیمت جهانی این محصول بین ۸۵ تا ۹۰ دلار است. با در نظر گرفتن هزینه حمل حدود ۲۰ دلاری، قیمت نهایی جهانی آن بین ۶۵ تا ۷۰ دلار، معادل ۴.۵ تا ۵.۵ میلیون تومان (با نرخ دلار ۷۰ تا ۸۵ هزار تومانی) می‌شود.
تفاوت فاحش قیمت گندله در بورس ایران با نرخ جهانی، بسیار نگران‌کننده است. گزارش‌هایی مبنی بر فروش خارج از بورس با تخفیف‌های تنی ۱.۲ میلیون تومانی، به این نگرانی‌ها دامن زده است. این اختلاف قیمتی و معاملات خارج از بورس، شکل‌گیری بازارهای موازی، رواج فساد و معاملات غیرشفاف را به شدت تقویت می‌کند.
تناقض در سیاست‌ها: صادرات گندله یارانه‌ای در بحبوحه کمبود داخلی
در شرایطی که کشور با کمبود سنگ آهن مواجه است و گندله به عنوان محصولی یارانه‌ای در زنجیره فولاد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، صادرات آن با قیمت‌های پایین‌تر و عوارض کمتر، در حالی که تولیدکننده داخلی با کمبود مواجه است، جای پرسش جدی دارد.
نکته تأمل‌برانگیزتر اینکه در جلسه اخیر وزیر صمت با فعالان اتاق بازرگانی، ایشان خواستار حذف تعرفه محصولات خام و نیمه خام برای ارزآوری کشور شده و دلیل آن را “کمبود تقاضا در بازار داخل” اعلام کرده است. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که تولیدکنندگان گندله همین حالا از عرضه محصول در بورس کالا خودداری می‌کنند و بازار داخلی به شدت با کمبود مواجه است. این تناقض آشکار در سیاست‌ها و اقدامات، شفافیت و اعتماد را در این بخش حیاتی اقتصاد کشور خدشه‌دار می‌کند.