سیر تا پیاز دهک‌بندی یارانه | گزارش کامل شهریور ۱۴۰۴
اینکه «ما در کدام دهک درآمدی قرار داریم؟» و «دهک‌بندی بر چه اساسی انجام می‌شود؟» دو سوال مهم و پرتکرار این روزهاست که با اجرای قانون حذف یارانه‌ها برای دهک‌های پردرآمد، دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. پاسخ این سوالات در «پایگاه رصد رفاه ایرانیان» پنهان است؛ پایگاهی که داده‌های آن، مبنای اصلی تصمیم‌گیری‌های دولتی در این زمینه است.
با توجه به ابهامات موجود، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی جلسه‌ای برای شفاف‌سازی برگزار کرد تا جزئیات بیشتری از این پایگاه اطلاعاتی را فاش کند.
شاخص‌های دهک‌بندی؛ از حساب بانکی تا ملک و خودرو
پایگاه رصد رفاه ایرانیان برای تقسیم‌بندی خانوارها، به ۱۰ گروه ۱۰ درصدی (دهک) و حتی گروه‌های کوچک‌تر (صدک) تقسیم می‌شود. داده‌های این پایگاه از منابع مختلفی مانند مرکز آمار ایران، داده‌های بانکی (سامانه شاپرک)، اطلاعات مربوط به خودرو، ملک، حقوق، بازار بورس و وضعیت سلامت افراد جمع‌آوری می‌شود.
البته کارشناسان تأکید می‌کنند که این اطلاعات کامل نیست و مشکلاتی مانند نبود دسترسی به داده‌های مالیاتی یا عدم ارائه اطلاعات شفاف از سوی مردم، بر دقت آن تأثیر می‌گذارد. با این حال، شاخص‌هایی مانند داشتن بیماری خاص، بازنشستگی یا سرپرست خانوار بودن برای زنان، امتیاز مثبتی محسوب می‌شود که می‌تواند وضعیت یک خانوار را بهبود بخشد.
شوک بزرگ: شکاف باورنکردنی میان دهک نهم و دهم
گزارش‌های رسمی از هزینه‌ها و درآمدهای سال ۱۴۰۳، ارقام شگفت‌انگیزی را نشان می‌دهد. در حالی که افزایش درآمدی دهک‌های ۱ تا ۹ به صورت تدریجی و با تفاوت‌های اندک (۲ تا ۵ میلیون ریال) بوده، اما یک جهش نجومی در دهک آخر به چشم می‌خورد.
این آمار نشان می‌دهد که هزینه دهک دهم، نزدیک به ۱۹ برابر بیشتر از دهک نهم است! این اختلاف حیرت‌انگیز، نشان‌دهنده تمرکز شدید ثروت در یک دهک است و دهک دهم را به عنوان یک «پدیده مجزا» معرفی می‌کند. برخلاف تصور عمومی که دهک‌های ۸ و ۹ را نیز پردرآمد می‌داند، این داده‌ها نشان می‌دهند که فاصله اقتصادی دهک دهم با بقیه گروه‌ها به قدری زیاد است که نمی‌توان آن‌ها را در یک دسته قرار داد.
آیا حذف سه دهک پردرآمد واقعاً امکان‌پذیر است
این شکاف عظیم، سؤالات جدی را در مورد سیاست حذف یارانه‌ها برای سه دهک بالای جامعه (دهک‌های ۸، ۹ و ۱۰) ایجاد می‌کند. با توجه به اینکه شاخص‌های فعلی قادر به شناسایی دقیق دهک‌های ۸ و ۹ نیستند، مسئولین با چالش بزرگی روبرو هستند.
از سوی دیگر، حتی با حذف یارانه‌های سه دهک بالایی که هر کدام شامل حدود ۸.۵ میلیون نفر هستند، دولت تنها حدود ۵ هزار میلیارد تومان صرفه‌جویی خواهد داشت، در حالی که برای تأمین یارانه بقیه مردم، همچنان به بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان در ماه نیاز دارد. این آمار نشان می‌دهد که حذف یارانه‌ها، راهکار ساده‌ای برای حل مشکلات اقتصادی دولت نیست. این موضوع باعث بلاتکلیفی و نارضایتی در جامعه شده و هنوز مشخص نیست که آیا سیاست حذف دهک‌ها در سال آینده قطعی خواهد بود یا خیر.