بررسی طرح حذف چهار صفر از ریال و پیامدهای اقتصادی آن
مجلس شورای اسلامی، پس از اعمال اصلاحات مدنظر شورای نگهبان، لایحه جنجالی حذف چهار صفر از پول ملی را به تصویب نهایی رساند. نکته مهم این است که برخلاف پیشنهاد اولیه، نام واحد پولی کشور «ریال» باقی ماند، هرچند که ارزش آن ۱۰ هزار برابر افزایش یافت.
این تصمیم در حالی اتخاذ شده که پول ایران بی‌ارزش‌ترین پول جهان لقب گرفته و بسیاری از کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که حذف صفر در شرایط تورمی، یک راه‌حل موقتی و بی‌فایده خواهد بود و صفرها به سرعت باز خواهند گشت.
جزئیات مصوبه نهایی مجلس
شمس‌الدین حسینی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، با تأیید رفع ایرادات شورای نگهبان، تشریح کرد که این لایحه پس از هماهنگی با قانون جدید بانک مرکزی، نهایی شده است:
حفظ واحد پولی: واحد پول ملی کشور همچنان «ریال» باقی می‌ماند و پیشنهاد تغییر به «تومان» رد شد.
حذف ۴ صفر: «ریال جدید» معادل ۱۰ هزار ریال فعلی خواهد بود.
واحد خُرد پولی: واحد خرد پولی «قِران» تعیین شده است، به طوری که هر ریال جدید معادل ۱۰۰ قِران است.
حسینی تأکید کرد که هدف اصلی این اقدام، ساده‌سازی سیستم حسابداری، تسهیل معاملات و افزایش شفافیت در محاسبات کلان اقتصادی است و این تغییر در چارچوب برنامه‌های اقتصادی دولت قرار دارد.
ابهامات و ایرادات شورای نگهبان چگونه رفع شد
ابهام شورای نگهبان عمدتاً درباره تأثیر این تغییر بر تعهدات بین‌المللی ایران، به ویژه با صندوق بین‌المللی پول بود. کمیسیون اقتصادی این ابهام را با این توضیح رفع کرد که محاسبه برابری پول‌های خارجی نسبت به ریال جدید و نرخ خرید و فروش ارز، در چهارچوب قانون عضویت در صندوق بین‌المللی پول و ذخایر ارزی کشور انجام خواهد شد و نیازی به ذکر صریح آن در قانون جدید نیست.
همچنین، ارجاعات قانونی حذف شده در تبصره‌های اجرایی با مواد مربوطه در قانون جدید بانک مرکزی هماهنگ شدند تا فرایند جمع‌آوری اسکناس و سکه ریال قدیمی و تهیه آیین‌نامه اجرایی، بدون مشکل انجام پذیرد.
هشدار کارشناسان: عمل زیبایی برای «بیماری پیوند قلب»
در حالی که مسئولان از این تغییر به عنوان یک اقدام اصلاحی یاد می‌کنند، اکثر کارشناسان اقتصادی با دیده تردید به کارایی آن می‌نگرند.
بیهودگی در دوره تورم: کارشناسان متعددی با استناد به تجربیات جهانی (مانند ترکیه، زیمبابوه و آرژانتین) هشدار می‌دهند که حذف صفرها در دوره‌های تورمی بالا و بی‌ثباتی اقتصادی (که در ایران با ریسک‌های سیاسی تشدید می‌شود) کارساز نیست و صفرها به زودی بازمی‌گردند.
اولویت‌های نادیده گرفته‌شده: کارشناسانی نظیر احمد حاتمی یزد و آلبرت بغزیان معتقدند این اقدام غیرضروری و فاقد اولویت است. آن‌ها می‌گویند این کار شبیه «سنگ‌فرش کردن پیاده‌رو در ابتدای پروژه عمرانی» یا «عمل زیبایی برای بیماری که نیاز به پیوند قلب دارد» است.
نیاز به اصلاحات بنیادی: به جای تغییرات ظاهری، اصلاح ساختارهای بانکی، کنترل نقدینگی، حل کسری بودجه، رفع تحریم‌ها و جذب سرمایه‌گذاری خارجی باید در اولویت قرار گیرند.
عدم تأثیر بر تورم: کامران ندری، اقتصاددان، تأکید کرد که حذف صفرها تنها فرآیندهای حسابداری را ساده‌تر می‌کند و هیچ تأثیر قابل توجهی بر کنترل تورم یا حفظ ارزش پول ملی ندارد.