جنگ ۱۲ روزه و آینده مبهم سرمایه‌های مردم: چرا بورس بی‌مقصد شد
هومن عمیدی، کارشناس برجسته بازار سرمایه، در تحلیلی عمیق از پیامدهای اقتصادی جنگ ۱۲ روزه اخیر میان ایران و اسرائیل، به نکته‌ای کلیدی اشاره می‌کند: “در فضای کنونی، مقصد خاص و امنی برای سرمایه‌ها وجود ندارد، چون اغلب بازارهای جایگزین نیز محدودیت‌هایی دارند.” این وضعیت باعث شده است که بخشی قابل توجهی از سرمایه‌های مردمی با تصمیماتی هیجانی و بدون مقصد مشخص، از بازار سهام خارج شوند.
بسته‌های حمایتی: راهکاری برای مهار ترس در بازار سرمایه
عمیدی با تأکید بر اینکه در شرایط بحرانی، فعال شدن بسته‌های حمایتی از بازار سرمایه و اوراق قرضه یک اقدام متعارف و ضروری در همه کشورهاست، اظهار داشت: “کاری که دولت انجام داده نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ اما نکته مهم این است که این حمایت‌ها باید مستمر و ادامه‌دار باشند.” به گفته او، هدف از این حمایت‌ها جبران زیان سرمایه‌گذاران نیست، بلکه جلوگیری از ایجاد فضای ترس و وحشت (پنیک) در بازار است. او هشدار داد که اگر این حمایت‌ها تداوم نداشته باشند، تنها به اتلاف منابع منجر خواهند شد.
این کارشناس بازار سرمایه همچنین به نقش حیاتی هماهنگی میان نهادهای دولتی اشاره کرد: “دولت به‌تنهایی نمی‌تواند کاری از پیش ببرد. بانک مرکزی، وزارت اقتصاد، سازمان بورس و سایر نهادهای حقوقی بازار سرمایه باید به‌صورت هماهنگ وارد عمل شوند.” او یادآور شد که حدود ۸۰ درصد بازار سرمایه ایران در اختیار بخش دولتی است، چه به‌صورت مستقیم و چه غیرمستقیم. بنابراین، هر حمایتی که دولت انجام دهد، در واقع از دارایی خودش دفاع کرده است.
حقوقی‌ها باید مدافع بازار باشند، نه مولد ترس
عمیدی به یک معضل جدی‌تر اشاره کرد: “متأسفانه برخی حقوقی‌ها از این فضا سوءاستفاده می‌کنند. به جای کمک به آرامش بازار، خودشان با افزایش عرضه، به وحشت بازار دامن می‌زنند.” او خواستار ابطال معاملات این حقوقی‌ها و برخورد قاطع نهادهای نظارتی شد و تأکید کرد که در شرایط ویژه کنونی، حقوقی‌ها باید نقش مدافع بازار را ایفا کنند، نه مولد ترس.
همچنین، او پیشنهاد داد که در شرایط فعلی که بسیاری از شرکت‌ها در آستانه برگزاری مجامع هستند، انتظار می‌رود سود بالایی توزیع کنند تا به تقویت بازار کمک شود. به باور او، برای شکل‌گیری یک حمایت مؤثر، تمام ارکان بازار از ناشران تا سهامداران، باید همراه و هم‌صدا عمل کنند.
آتش‌بس و چشم‌انداز بورس: اگر سیاست آرام شود، بورس اوج می‌گیرد
در پاسخ به این سوال که آیا آتش‌بس و آرام شدن فضا می‌تواند موتور بورس را دوباره روشن کند، عمیدی قاطعانه پاسخ داد: “حدود ۹۰ درصد فروش‌های اخیر در بازار ناشی از عدم اطمینان، نامشخص بودن فضای سیاسی و بی‌ثباتی عمومی است. اگر فضای روشن و مشخصی شکل بگیرد، چرا که نه؟”
وی با اشاره به اینکه بازار سرمایه اکنون در پایین‌ترین سطوح ارزشی خود قرار دارد، افزود: “اگر مسائل سیاسی حل‌وفصل شوند، بسیاری معتقدند که بورس می‌تواند بهترین گزینه سرمایه‌گذاری باشد.” او اذعان کرد که در حال حاضر، برخی سرمایه‌گذاران با تصور احتمال درگیری مجدد و بسته شدن بازار، اقدام به فروش کرده‌اند؛ اما مقصد جایگزین آن‌ها نیز چندان امن نیست.
چرا بازارهای جایگزین، مقصدی امن نیستند
عمیدی به محدودیت‌های بازارهای جایگزین نیز اشاره کرد:
بازار طلا و دلار: در شرایط بحران، این بازارها نیز با نقدشوندگی پایین مواجه می‌شوند.
صندوق‌های درآمد ثابت: حتی اگر سرمایه‌گذاران به سمت صندوق‌های درآمد ثابت بروند، در صورت تعطیلی بازار سرمایه، این اوراق نیز قابل معامله نخواهند بود.
سپرده‌گذاری بانکی: با توجه به حملات هکری اخیر به سامانه‌های بانکی، دیگر گزینه مطمئنی محسوب نمی‌شود؛ و حتی در بحران‌های جدی‌تر، ممکن است بانک‌ها نیز تعطیل شوند.
خروج سرمایه از بورس: هیجان یا اجبار
عمیدی درباره مقصدهای سرمایه‌های خارج شده از بورس، تحلیل جالبی ارائه داد: افرادی که در حال فروش هستند، به چند دسته تقسیم می‌شوند. برخی واقعاً به نقدینگی فوری نیاز دارند، زیرا مدت‌هاست بازار سرمایه بسته بوده و برای تأمین مبالغ حتی کوچک، مجبور به فروش شده‌اند.
اما دسته دوم، افرادی هستند که تصمیم گرفته‌اند بازار سرمایه را ترک کنند، اما مقصد مشخصی ندارند. بازار ملک در حال حاضر راکد است و سپرده‌گذاری بانکی نیز با مسائل امنیتی اخیر، امن به نظر نمی‌رسد. بنابراین، بسیاری از این خروج‌ها، بیشتر رفتاری هیجانی است تا برنامه‌ریزی‌شده.
در نهایت، عمیدی تأکید کرد که “همه چیز به وضعیت سیاسی کشور بستگی دارد. عمده کسانی که سرمایه‌شان را خارج کرده‌اند، همانطور که گفتم یا دارای تعهدات مالی بوده‌اند (مثل چک)، یا به دلیل نیاز فوری به نقدینگی مجبور به فروش شده‌اند.”
آینده بازار به کدام سو می‌رود؟ سناریوهای پیش رو
این کارشناس بازار سرمایه سه سناریو را برای آینده کوتاه مدت بازار سرمایه متصور شد:
ثبات و شفافیت سیاسی: اگر فضای سیاسی باثبات و شفاف شود، احتمال بازگشت سرمایه‌ها به بازار سهام زیاد خواهد بود و بازار می‌تواند روندی صعودی را تجربه کند.
ادامه وضعیت فعلی: اگر هیچ توافقی شکل نگیرد و وضعیت بلاتکلیف بماند، بازار نیز ممکن است در همین وضعیت باقی بماند.
درگیری نظامی مجدد: اگر دوباره درگیری نظامی اتفاق بیفتد، بازار مجدداً وارد بحران شده و حتی احتمال بسته شدن مجدد آن هم وجود دارد.
به گفته عمیدی، این‌ها سناریوهای محتملی هستند که در آینده‌ی کوتاه‌مدت بازار سرمایه می‌توانند رخ دهند و سرمایه‌گذاران باید با آگاهی کامل نسبت به این احتمالات، تصمیم‌گیری کنند.