در اسفند ۱۴۰۰ تا بهمن ۱۴۰۲، حجم نقدینگی افزایش یافته، اما روند رشد آن نزولی بوده است. نرخ رشد نقدینگی در این دوره از حدود ۴۰ درصد به ۲۳ درصد رسیده است.
در این بازه زمانی، سهم سپردههای طولانی مدتتر از شبه پول افزایش یافته است
این مسئله میتواند به تصمیم بانک مرکزی مبنی بر افزایش نرخ بهره اسمی مرتبط باشد. با افزایش نرخ سود بانکی، افراد تلاش میکنند تا برای کسب سود بالاتر، بیشتر پول را در بانکها نگه دارند. به همین دلیل، سهم سپردههای ۳ ساله از شبه پول جهش کرده است.
نقدینگی از دو جزء اصلی تشکیل شده است:
پول و شبه پول. پول شامل اسکناس و مسکوکات در دست مردم و سپردههای جاری است. شبه پول نیز شامل سپردههای بلند مدت بانکی با اجزای مختلف است. این گزارش قصد دارد تا به سهم هر یک از سپردههای بلند مدت از شبه پول بپردازد.
در سالهای اخیر، شاهد افزایش سهم پول نقد (پول) در ترکیب نقدینگی کشور هستیم. در اسفند 1400 سهم پول از نقدینگی حدود 20 درصد بود که این رقم در بهمن 1402 به حدود 25 درصد رسیده است. در مقابل، سهم شبه پول (سپردههای بانکی) از نقدینگی از حدود 80 درصد به 75 درصد کاهش یافته است.
این افزایش سهم پول از نقدینگی میتواند نشانگر افزایش انتظارات تورمی در جامعه باشد. زیرا وقتی مردم انتظارات تورمی بالایی دارند، تمایل بیشتری به نگهداشتن پول نقد پیدا میکنند تا داراییهای مالی بلندمدت مانند سپردههای بانکی. این امر همچنین میتواند سیالیت پول را افزایش دهد و در نتیجه فشار تورمی بیشتری ایجاد کند.
از سوی دیگر، زمانی که انتظارات تورمی بالا باشد، جذابیت سود سپردههای بانکی کاهش مییابد. در این شرایط، مردم تمایل بیشتری به خروج سپردههای بلندمدت خود از بانکها و سرمایهگذاری در بازارهایی مانند طلا و ارز پیدا میکنند تا از ارزش داراییهای خود محافظت کنند. البته در یکسال اخیر، شتاب رشد سیالیت نقدینگی تا حدودی کاهش یافته است.
خانواده شبه پول
شبه پول، شامل سپردههای بانکی بلند مدت است. در ترازنامه بانک مرکزی، این بخش از نقدینگی شامل مواردی مانند قرضالحسنه پسانداز، سپردههای کوتاهمدت و سپردههای یک ساله تا پنج ساله است.
از سال 1400 تا 1402، به استثنای سپردههای دو ساله، حجم همه این سپردهها افزایش یافته است. حسابهای قرضالحسنه پسانداز برای نگهداری دارایی و انجام تراکنشهای خیرخواهانه افتتاح میشوند و به آنها سود بانکی تعلق نمیگیرد. بانکها با استفاده از این سپردهها، وامهایی با سود کم به افراد ارائه میدهند.
سهم این نوع سپردهها از شبه پول، از حدود 8 درصد در سال 1400 به بالاتر از 11 درصد در دو سال گذشته افزایش یافته است.
سپردههای کوتاه مدت، یعنی سپردههایی که مدت زمان آنها کمتر از یک سال است. علیرغم اینکه سپردههای کوتاه مدت بخش اعظمی از شبه پول را تشکیل میدهند، اما سهم آنها در چند سال گذشته کاهش یافته است. به طوری که از 35 درصد در اسفند 1400 به 28 درصد در بهمن 1402 رسیده است.
در همین دوره، سهم سپردههای یک ساله ابتدا افزایش و سپس کاهش یافته است. درحالی که سهم سپردههای دو ساله روند نزولی داشته است. اما سهم سپردههای سه ساله از شبه پول در این مدت از زیر یک درصد به 24 درصد افزایش یافته است.
در چند سال اخیر، بانک مرکزی نرخ بهره اسمی را افزایش داده است. این امر به ضرر بانکها است، چراکه آنها ناچارند سود بیشتری به سپردهگذاران پرداخت کنند. بنابراین، بانکهای تجاری قراردادهای طولانیتری با مردم میبندند تا بتوانند پول را بیشتر نزد خود نگه دارند و سود خود را افزایش دهند. به همین دلیل، سهم سپردههای بلندمدت از شبه پول در چند سال اخیر افزایش یافته است.