شوک دوباره به پتروشیمی ایران: بازگشت تحریم‌ها چه بلایی سر صادرات، تولید و توسعه می‌آورد
با فعال شدن دوباره مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌هایی که در قطعنامه ۲۲۳۱ سازمان ملل لغو شده بودند، صنعت پتروشیمی ایران بار دیگر زیر تیغ محدودیت‌های بین‌المللی قرار گرفت.
هادی موسوی، کارشناس حوزه پتروشیمی، در مورد اثرات این تحریم‌ها توضیح می‌دهد. به گفته او، بر اساس قوانین جدید، اگر کوچک‌ترین تردیدی درباره محموله‌ها، نقل‌وانتقال کالا یا جابه‌جایی پول‌های مرتبط با این صنعت وجود داشته باشد، کشورهای دیگر می‌توانند محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای اعمال کنند.
ریسک‌های بالاتر برای خریداران بین‌المللی
این وضعیت به‌خصوص برای کشورهایی که در سال‌های گذشته با ایران برای دور زدن تحریم‌ها همکاری می‌کردند، پرریسک‌تر خواهد شد. آقای موسوی هشدار می‌دهد که این افزایش ریسک ممکن است باعث شود برخی از خریداران خارجی، برای جلوگیری از مشکلات احتمالی، تصمیم بگیرند همکاری خود را با ایران قطع کنند.
درخواست برای آزادسازی قیمت‌گذاری و ارز
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های داخلی صنعت پتروشیمی، نحوه مدیریت منابع مالی و ارزی است. کارشناسان معتقدند برای بهتر شدن اوضاع، دولت باید اختیارات بیشتری به شرکت‌های پتروشیمی در زمینه قیمت‌گذاری بدهد.
در حال حاضر، واحدهای پتروشیمی مجبورند ارز حاصل از صادرات خود را با نرخ دولتی برگردانند. این در حالی است که هزینه‌های تولید (مانند مواد اولیه و تجهیزات) با نرخ ارز آزاد محاسبه می‌شود. این اختلاف زیاد، فشار مالی سنگینی را به این شرکت‌ها وارد کرده است.
تأثیر تحریم‌ها بر خط تولید و پروژه‌های توسعه
تحریم‌های برگشته فقط صادرات را هدف نمی‌گیرند، بلکه زنجیره تأمین داخلی را هم دچار مشکل خواهند کرد. موسوی اشاره می‌کند که در برخی کشورها، ممکن است محدودیت‌هایی برای فروش، حمل‌ونقل و پرداخت مواد اولیه، تجهیزات و حتی کاتالیست‌های حساس (که برای تولید ضروری‌اند) ایجاد شود.
توقف توسعه: کاهش شدید درآمدها به دلیل محدودیت‌های صادراتی، موجب تعویق در طرح‌های توسعه‌ای جدید و پروژه‌های حیاتی تعمیر و نگهداری می‌شود.
مشکلات تکنولوژی: دسترسی سخت‌تر به مواد حساس، به‌روزرسانی تکنولوژی و تجهیزات مجتمع‌ها را با مانع جدی روبرو خواهد کرد.
راهکار: بومی‌سازی با ریسک بالا و تکیه بر تجربه
در مواجهه با این مشکلات، راهکار کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی، بومی‌سازی تجهیزات و مواد است. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که این مسیر هم زمان و هزینه زیادی می‌برد و هم از نظر مالی و عملیاتی بسیار پرریسک است.
اما نکته امیدوارکننده این است که: «تقریباً تمام مشکلاتی که در تحریم‌های قبلی تجربه کردیم، امروز هم قابل استفاده هستند.» به گفته موسوی، هرچند تحریم‌های آمریکا دقیق‌تر و عمیق‌تر از تحریم‌های سازمان ملل هستند، اما درس‌ها و تجربیات گذشته قطعاً می‌تواند به مدیریت اوضاع فعلی کمک کند.
تناقض در عملکرد دولت
آقای موسوی در نهایت، به نقش دولت اشاره می‌کند و می‌گوید: «دولت در حال حاضر، به‌دلیل شرایط پیچیده، توانایی تأمین خوراک کافی برای واحدهای پتروشیمی را ندارد و از طرفی، به خاطر کمبود ارز، شرکت‌ها را مجبور به بازگشت ارز با نرخ دولتی می‌کند.»
او معتقد است که این شرایط متناقض است و فشار آوردن بیش از حد به این صنعت سودآور، تنها باعث کند شدن روند توسعه خواهد شد. بنابراین، بهترین حمایت در این شرایط، کاهش فشار دولت و اجازه دادن به پتروشیمی‌ها برای حفظ فعالیت خود با تکیه بر بازار آزاد ارز است.