اصلاح مدل درآمدی بانکها؛ فرصتها و چالشها
به گزارش پول بانک، امروزه اهمیت بازنگری مدلهای درآمدی بانکها بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. بررسی دقیق کارکرد ساختارهای بانکی و چگونگی مواجهه با پویایی اقتصاد، نشان میدهد که تغییرات اساسی در مدل درآمدزایی بانکها، ضرورتی اجتنابناپذیر است. مدل کنونی مبتنی بر مقررات، عملاً بانکها را در شرایط وامدهی با نگاهی سنتی و بهرهوری پایین نگه داشته است؛ در حالی که بازار با پویایی و تحولات گسترده همراه شده و ایفای نقش بانکها در اقتصاد هم نیازمند بازتعریف است.
علل نیاز به اصلاح درآمدهای بانکی
کاهش سهم بانکها از محل تجهیز منابع ارزانقیمت از طریق سپردهگذاری یا تسعیر ارز، موجب شده عملکرد بانکداری ایران با عدم تعادل مواجه شود. بانکها ناچار هستند برای جذب منابع و بقای فعالیت، وارد مسیرهای درآمدی پرریسک و غیرسالم شوند؛ مسیری که نهتنها پایداری بانکها را تضمین نمیکند، بلکه نوعی رقابت پرآسیب را میان شبکه بانکی رقم میزند و تبعات منفی بر اقتصاد کشور باقی میگذارد.
افزایش نرخ سود بانکی صرفاً جلوی کاهش جذب منابع ناشی از تورم را میگیرد، اما هرگز مانع انبساط رفتارهای پرخطر نخواهد شد. اصلاح حقیقی درآمد بانکها، باید از طریق افزایش سهم درآمدهای عملیاتی بانک، یعنی درآمد ناشی از فعالیتهای اقتصادی سالم، عملی شود.
تجربه سالهای اخیر و اشکالات مدل موجود
در سالهای گذشته، بانکها بیش از آنکه روی تامین مالی مولد متمرکز باشند، به دنبال کسب درآمد از راههای پرریسک بودهاند؛ همین سبب شده اصل مدل درآمدی بانکها دچار ضعف اساسی گردد. این الگو نهتنها محرک توسعه اقتصادی نیست، بلکه همواره بانکها را در معرض چالشهایی جدی قرار میدهد.
اگر بانکها نتوانند از طریق فعالیتهای سالم اقتصادی درآمد خود را تامین کنند، به ناچار برای تامین سود با تکیه بر سوداگری و حضور در بازارهای پرریسک، مسیر نادرست را طی خواهند کرد. تجربه اقتصاد ایران و دیگر کشورها بارها نشان داده، ادامه روند فعلی به انباشت مشکلات ساختاری در بخش بانکی منجر میشود.
پیشنهادهای اصلی برای اصلاح مدل درآمد بانکها
در ایران، دو منبع اصلی برای درآمد عملیاتی بانکها وجود دارد: یکی حقالوکاله حاصل از ارائه خدمات مالی و دیگری کارمزد خدمات بانکی. سالهاست اصلاح این دو منبع با تغییرات محیطی و الزامات اقتصاد مقاومتی هماهنگ نشده و بانکها همچنان با روشهای سنتی و غیرنوآورانه اداره میشوند.
در حالی که بسیاری از بانکهای جهان از طریق مدلهای متنوع درآمدی، همچون بانکداری دیجیتال، ارائه خدمات مشاورهای تخصصی، مدیریت ریسک و نوآوری در خدمات مالی ارزشآفرینی میکنند، سهم بانکهای ایرانی از این ابزارها بسیار اندک است. همین امر ضرورت اصلاح فوری مدل درآمدی بانکها را دوچندان کرده است.
نگاهی نو به بانکداری مدرن و نقش سیاستگذاران
تکمیل زنجیره اصلاحی بانکها فقط در صورت مشارکت فعال نظام بانکی و تصمیمگیری اصولی سیاستگذاران ممکن خواهد بود. نخست، اقتصاد باید با نگاه حمایتی به بانکداری و با لحاظ نمودن معیارهای شفافیت، سلامت و نوآوری توسعه یابد تا بانکها در چارچوب نظام یافته، به ارائه خدمات با کیفیت و سیاستهای سالم تشویق شوند.
دوم، مدل کارمزد خدمات بانکی نیاز به بازتعریف اساسی دارد. کارمزدها باید بر اساس ارزش واقعی خدمات، توانایی رقابت بانکها و سیاستهای کلان اقتصادی تعیین شوند. این اصلاح، از اتلاف منابع و جهتگیریهای غیرسالم جلوگیری میکند و به ثبات سیستم بانکی و شفافیت مالی خواهد افزود.
چشمانداز بانکها در اقتصاد ایران
بانک سالم، بانکی است که درآمد خود را از فعالیتهای سالم اقتصادی و ارائه خدمات واقعی تامین کند. این موضوع باعث پایداری و رشد واقعی بانکها و نیز بهبود کیفیت نظام مالی کشور خواهد شد. بانکها باید با فاصله گرفتن از مدلهای ناکارآمد و روی آوردن به رویکردهای نوین بانکی، نقش کلیدی در مسیر توسعه پایدار ایفا کنند.
در نهایت، اصلاح مدل درآمدی بانکها نباید به افزایش ریسک غیرعملیاتی یا درآمدهای غیرشفاف بینجامد. مسیر اصلاح باید متکی بر اصول حرفهای، شفافیت و پیروی از استانداردهای بینالمللی باشد تا نظام بانکی ایران جایگاه مطلوبی در اقتصاد ملی و منطقهای به دست آورد.