چشم‌انداز ادغام صندوق‌های بازنشستگی؛ فرصت‌ها و خطرات پیش‌رو
این روزها بحث داغ ادغام صندوق‌های بازنشستگی (مثل صندوق هما، فولاد و نفت) در صندوق بازنشستگی کشوری، نگرانی‌های زیادی را برای بازنشستگان ایجاد کرده است. اما آیا این ادغام واقعاً ترسناک است یا یک ضرورت اقتصادی؟
علی خلیلی، کارشناس ارشد بیمه‌های اجتماعی، در گفت‌وگویی صریح به تحلیل این ماجرا پرداخته است. در ادامه، چکیده این تحلیل را به زبان ساده می‌خوانیم.
واقعیت تلخ: این‌ها «بیمه» نیستند، «توزیع‌کننده بودجه» هستند
بیایید تعارف را کنار بگذاریم. خلیلی معتقد است بسیاری از صندوق‌های ما (مثل کشوری، فولاد و…) اصلاً شبیه شرکت‌های بیمه واقعی عمل نمی‌کنند.
بیمه واقعی چیست؟ نهادی پویا که با سرمایه‌گذاری حق بیمه‌ها، سود تولید می‌کند و حقوق می‌دهد (مثل کشورهای پیشرفته).
صندوق‌های ما چه هستند؟ بیشتر شبیه سازمان‌هایی هستند که بودجه را از دولت می‌گیرند و بین بازنشستگان تقسیم می‌کنند.
چرا ادغام صندوق‌های دولتی منطقی است
وقتی چندین صندوق مختلف داریم که همگی در نهایت دستشان در جیب دولت (بودجه عمومی) است، جدا بودنشان چه سودی دارد؟ خلیلی می‌گوید: «از نظر فنی دلیلی برای جدایی آن‌ها وجود ندارد.» تنها فایده جدایی در کشورهای پیشرفته (مثل آلمان و سوئد)، ایجاد رقابت و حق انتخاب برای مردم است. اما در ایران که این حق انتخاب وجود ندارد و همه وابسته به بودجه‌اند، ادغام شدن یک حسن بزرگ دارد:
کاهش هزینه‌های اضافی: با ادغام، بوروکراسی اداری کم می‌شود و هزینه‌های مدیریتی کاهش می‌یابد.
هشدار مهم به دولت: ادغام بهانه‌ای برای شانه خالی کردن نیست
نکته طلایی صحبت‌های این کارشناس اینجاست: ادغام نباید باعث شود دولت حمایتش را قطع کند. دولت موظف است تا آخر پای بازنشستگان بایستد، حتی اگر فردی حق بیمه کافی نپرداخته باشد. چرا؟
چون سیاست‌های غلط اقتصادی خودِ دولت‌ها در گذشته باعث تضعیف این صندوق‌ها شده است.
برداشت‌های بی‌رویه دولت از صندوق‌ها، آن‌ها را به این روز انداخته است.
الگوی اروپا در ایران جواب نمی‌دهد
در کشورهایی مثل آلمان یا لهستان، صندوق‌های متعدد وجود دارد چون مردم حق دارند انتخاب کنند پولشان را کجا بگذارند. اما در ایران که سیستم چندلایه نداریم و صندوق‌ها از بودجه عمومی ارتزاق می‌کنند، نگهداری جداگانه آن‌ها توجیه عقلانی ندارد.
بنابراین، ادغام صندوق‌های ورشکسته یا وابسته به دولت، اگر با مدیریت صحیح و تضمین حمایت دولت همراه باشد، می‌تواند جلوی هدررفت منابع را بگیرد.