با گفته مسئولان، در کشور حدود ۳ میلیون خودرو فرسوده در حال حرکت هستند که باعث آلودگی شهرها و مصرف بیش از حد سوخت می‌شوند. برای اجرای طرح اسقاط خودروهای فرسوده، نهادهای مختلف باید همکاری کنند.
اخیراً با واردات خودروهای کارکرده و صفر به کشور، طرح اسقاط خودروهای فرسوده مجدداً مطرح شده است. چند سال اخیر، نگرانی‌ها درباره تهدید محیط زیست، آلودگی هوا و مصرف زیاد سوخت به وجود آمده است. اما با کاهش ارائه گواهی اسقاط و ممنوعیت واردات خودروها، مراکز اسقاط تعطیل شده و طرح اثرگذار نبوده است.
با این وجود، با مطرح شدن واردات خودروهای کارکرده و صفر، طرح اسقاط خودروهای فرسوده دوباره به سرعت مورد توجه قرار گرفته است.
اسقاط خودرو یعنی از دست دادن وسیله نقلیه بعد از گذشت یک مدت زمانی به دلیل فرسودگی آن. براساس یک قانونی که در سال ۱۳۹۶ مصوب شد، افراد و شرکت‌ها مالک وسایل نقلیه موظفند بعد از رسیدن به سن فرسودگی، وسیله نقلیه را از مدار نقلیه خارج کنند. مواردی همچون اتومبیل‌های سواری، سنگین و نیمه‌سنگین، و موتورسیکلت‌ها می‌توانند مختلف باشند. برای اجرای این طرح، مراکز خاصی به نام مراکز اسقاط خودروهای فرسوده ایجاد شده‌اند که وظیفهٔ آنها از مدار خارج کردن خودروهای فرسوده است.
اهمیت اسقاط خودروهای فرسوده این است که خودروهای فرسوده سبب آلودگی هوا و آلایندگی محیط زیست می‌شوند. آنها بیش از ۲۰ برابر آلایندگی نسبت به خودروهای معمولی تولید می‌کنند و فقط با جریمه کردن رانندگان نمی‌توان مانع از تردد آنها شد. همچنین، از آنجایی که سهمیه بنزین و کارت سوخت به خودروهای فرسوده تعلق نمی‌گیرد، قیمت بنزین بالاتر هم نمی‌تواند دلیلی برای اسقاط آنها باشد.
با افزایش تعداد خودروها در شهرها و عدم اسقاط خودروهای فرسوده، آلودگی هوا رو به افزایش است و مصرف بیش از حد سوخت نیز از منابع نفتی استفاده می‌کند. افزایش ترافیک هم از دیگر مشکلاتی است که به دلیل خودروهای فرسوده ایجاد می‌شود. بنابراین، اسقاط خودروهای فرسوده می‌تواند به کاهش آلودگی هوا و استفاده بهینه از منابع انرژی کمک کند.
به علاوه، طبق آیین‌نامه‌ای که در سال ۱۴۰۰ تصویب شد، سن مرز فرسودگی برای خودروهای مختلف تعیین شده است. به عنوان مثال، برای خودروهای سواری این سن ۱۵ سال است و بعد از آن باید هر ۶ ماه یکبار معاینه فنی داشته باشند.
سن فرسودگی جدید خودروها در سال ۱۴۰۲ مشخص شد. بر اساس این سن، خودروهایی که بین ۱۵ تا ۲۰ سال سن دارند، باید سه بار در سال برای معاینه فنی به مراکز مربوطه مراجعه کنند. اما خودروهای بیش از ۲۰ ساله باید نیز همین تعداد مراجعه داشته باشند.
فعالیت مراکز اسقاط خودروهای فرسوده اهمیت زیادی دارد. این مراکز مسئول خارج کردن خودروهای فرسوده از دایرهٔ نقلیه هستند و بسیاری از افراد از طریق این مراکز کار می‌کنند. اما با لغو طرح اسقاط خودروهای فرسوده در سال ۱۳۹۷، مراکز اسقاط در کشور تعطیل شدند. این تعطیلی باعث شد که بسیاری از فرصت‌های شغلی از بین برود و تاثیرات منفی بر صنعت فولاد نیز داشته باشد. همچنین، این وضعیت باعث شده که بیش از ۶ هزار نفر از نیروهای کاری در سراسر کشور بیکار شوند.
در اخبار اخیر، اعلام شده که برای واردات هر دو خودرو، یک گواهی اسقاط لازم است. با این حال، حجم زیادی گواهی اسقاط در مراکز مختلف وجود دارد و واردکنندگان می‌توانند بدون نگرانی از این موضوع به واردات خودروها اقدام کنند.
با اینکه تمامی خودروها به مرور زمان فرسوده می‌شوند، اما با توجه به شرایط مختلف، میزان فرسودگی آنها متفاوت است. به عنوان مثال، برای خودروهای سنگین‌تر و بیشتر استفاده شده، فرسودگی سریع‌تری رخ می‌دهد و باید به مواقع معینی برای معاینه فنی مراجعه کنند. از طرف دیگر، واردکنندگان خودروها باید مطمئن شوند که دارای گواهی اسقاط مناسبی برای واردات خودروها هستند تا به مشکلی در این زمینه برنخورند.
محمود مشهدی شریف، رئیس انجمن صنفی مراکز اسقاط، در واکنش به افزایش غیرمتعارف خودروهای فرسوده در بازار، اعلام کرد که مراکز اسقاط آماده فروش ۴۰ هزار گواهی اسقاط به تولیدکنندگان و واردکنندگان خودرو هستند. این گواهی‌ها با قیمت ۳۵ میلیون تومان عرضه می‌شوند.
قیمت واقعی خودروهای فرسوده در حال حاضر بین ۳۵ تا ۴۲ میلیون تومان است و بسته به نوع و کیفیت خودرو متفاوت است. قیمت لاشه خودروهای اسقاطی نیز حدود ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومان است. در نهایت، قیمت یک خودرو فرسوده با گواهی اسقاط حدود ۴۵ میلیون تومان است.
همچنین، او بیان کرد که برای واردات خودروها، فقط نیاز به گواهی اسقاط است و خودرو فرسوده لازم نیست. قیمت هر گواهی اسقاط در نهایت ۳۰ میلیون تومان است. این اظهارات در برابر ادعاهایی که درباره واردات خودروها در ازای اسقاط خودروهای فرسوده پخش شده بود، انجام شده است.
رئیس ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده، تعداد گواهی‌های اسقاط برای شماره‌گذاری انواع خودروها را اعلام کرد. خودروها به ۷ گروه تقسیم شده‌اند، شامل موتورسیکلت، خودروهای سواری، ون، وانت، کامیونت، مینی بوس، اتوبوس، کامیون، و کشنده. این خودروها در ۴ گروه گواهی اسقاط قرار می‌گیرند، شامل موتورسیکلت، خودروهای سواری، دیزل سبک، و دیزل سنگین.
میزان گواهی اسقاط برای هر نوع وسیله نقلیه به این شکل است:
۱. موتورسیکلت: یک هفتم گواهی اسقاط
۲. خودرو سواری شخصی: ۱ گواهی اسقاط
۳. تاکسی: ۲ گواهی اسقاط
۴. ون با ظرفیت تا ۸ مسافر و تناژ حمل بار تا ۱.۵ تن: ۳ گواهی اسقاط
۵. مینی‌بوس و ون با ظرفیت حداکثر ۱ + ۱۶ مسافر و تناژ حمل بار تا ۵ تن: ۵ گواهی اسقاط
۶. اتوبوس شهری و بین‌شهری: ۱۴ گواهی اسقاط
۷. وانت با ظرفیت یک تن و کمتر: ۲ گواهی اسقاط
۸. وانت با ظرفیت بیش از یک تن و کامیونت با ظرفیت ۲ تا ۶ تن: ۳ گواهی اسقاط
۹. کامیون سبک با ظرفیت ۶ تا ۱۰ تن: ۵ گواهی اسقاط
۱۰. کامیون متوسط با ظرفیت ۱۰ تا ۲۶ تن: ۱۲ گواهی اسقاط
۱۱. کامیون سنگین با ظرفیت ۲۶ تن و بیشتر: ۱۴ گواهی اسقاط
۱۲. کامیون کشنده: ۱۶ گواهی اسقاط
برای اطلاعات بیشتر می‌توانید به اطلاعیه‌های موجود در سامانه nnhk.ir مراجعه کنید.
مشهدی شریف، که رئیس انجمن مراکز اسقاط و بازیافت خودرو است، گفته است که برای واردات هر خودرو، باید یک خودرو فرسوده را اسقاط کنیم. اگر آیین‌نامه تصویب شود، باید ۵ درصد از ارزش خودرو برای شماره‌گذاری آن را پرداخت کنیم و ارائه گواهی اسقاط الزامی است. از ابتدای سال ۱۴۰۲ تا پایان مردادماه، ۱۷ هزار خودرو در کشور اسقاط شده است، بیشتر این اسقاط‌ها مربوط به خودروهای سبک و سپس سنگین دیزلی است.
مهران سالاریه، رئیس ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده، اعلام کرده است که صلاحیت ۱۹ هزار متقاضی طرح جایگزینی خودروهای فرسوده در مرحله دوم عرضه خودرو در سامانه یکپارچه تایید شده است. ثبت‌نام از این افراد برای اسقاط خودروی فرسوده به ترتیب اولویت انجام می‌شود و این متقاضیان از سامانه نوسازی ناوگان پیامک دریافت کرده‌اند. زمان ثبت‌نام نیز توسط ستاد نوسازی از طریق پیامک به اطلاع این افراد می‌رسد. مجوز اسقاط هر گروه از واجدان شرایط، ۲۰ روز قبل از آغاز فصل تحویل‌گیری خودروی جایگزین توسط ستاد نوسازی ناوگان صادر می‌شود.
از روز یکشنبه، اول مردادماه ۱۴۰۲، مرحله دوم طرح جایگزینی خودروهای فرسوده برای متقاضیان سامانه یکپارچه فروش خودرو از شرکت‌های سایپا، کرمان موتور، مدیران خودرو و فردا موتور شروع شده است. افرادی که پیامک از سامانه نوسازی ناوگان دریافت کرده‌اند، می‌توانند با مراجعه به سامانه نوسازی ناوگان (Nnhk.ir) و انتخاب مرکز اسقاط، ثبت‌نام کنند.
ایران خودرو در هفته اول مردادماه ۱۴۰۲، پیامک تکمیل وجه را برای متقاضیان طرح جایگزینی خودروهای فرسوده ارسال می‌کند.
رئیس ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده اعلام کرده است که تمامی خودروسازان سواری که عمق داخلی‌سازی آنها کمتر از ۴۰ درصد است، اجازه پرداخت عوارض ریالی معادل ۱.۵ درصد مبلغ فروش هر دستگاه خودرو را ندارند و برای محصولات خود باید گواهی اسقاط تهیه کنند.
محمود مشهدی شریف، که رئیس انجمن صنفی کارفرمایی مراکز اسقاط و بازیافت خودروهای فرسوده است، اعلام کرده است که تعیین ارزش لاشه خودروهای فرسوده با انجمن صنفی مراکز اسقاط است. نصف ارزش لاشه به مراکز اسقاط و نصف دیگر به مالک خودرو فرسوده تعلق می‌گیرد و حدودا ۵ تا ۸ میلیون تومان از هزینه‌های اسقاط برای ارزش لاشه به مالکان خودروهای فرسوده پرداخت می‌شود.
رئیس ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده اعلام کرد که ارسال پیامک به متقاضیان طرح جایگزینی خودروهای فرسوده تا تاریخ ۱۶ تیرماه ۱۴۰۲ آغاز می‌شود. تاخیر در این ارسال به دلیل مشکلات سیستم ارتباطی بین شرکت‌های خودروساز و ستاد نوسازی اتفاق افتاده بود.
مدیر اجرایی ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده توضیح داد که افرادی که می‌خواهند خودروهای فرسوده خود را جایگزین کنند، ابتدا باید به سامانه ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده مراجعه کنند. سپس بعد از ثبت‌نام در سایت ستاد نوسازی و انتخاب مرکز اسقاط، با مدارک مورد نیاز به مرکز اسقاط مراجعه کرده و خودرو را تحویل می‌دهند. مراکز اسقاط نیز موظف به واریز ارزش لاشه خودروهای فرسوده به حساب مالکان آنها هستند.
دبیر انجمن مراکز اسقاط و بازیافت کشور اظهار کرد که در صورت شرکت در طرح نقدی، مالکان خودرو فرسوده ۴۰ میلیون تومان بابت خودرو خود از مراکز اسقاط دریافت خواهند کرد. اما متقاضیان شرکت در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده، هیچ مبلغی بابت لاشه خودرو دریافت نمی‌کنند.
ایدرو به عنوان متولی جدید ستاد نوسازی و اسقاط خودروهای فرسوده کشور معرفی شد. در حال حاضر بیش از ۱۰ میلیون وسیله نقلیه در کشور، در مرز فرسودگی هستند.
سامانه ir، از روز شنبه، ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲، آماده تعویض کلید به کلید ۱۰ هزار تاکسی فرسوده است. افرادی که در قرعه‌کشی ۱۴گانه سال ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده شرکت کرده‌اند و پیامک گرفته‌اند، باید در آخرین هفته فروردین ۱۴۰۲ اقدام به دریافت گواهی اسقاط کنند. آنها باید برای صدور گواهی اسقاط به سامانه nnhk.ir مراجعه کنند. وزارت صمت موظف است اقدامات لازم برای طرح یک و نیم درصد (در زمان عدم وجود گواهی اسقاط) را در دستور کار قرار دهد.
بعضی از سایت‌ها با دریافت اطلاعات متقاضیان شرکت در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده، به صورت کلاهبردارانه اسم این افراد را برای جایگزینی خودرو ثبت‌نام می‌کنند و به این افراد پیامک برنده شدن در طرح‌های جایگزینی ارسال می‌شود. این کلاهبرداران از متقاضیان ۴۶۰ هزار تومان دریافت می‌کنند.
معاون فنی و بهره‌برداری سازمان تاکسیرانی شهر تهران درباره شرایط جدید اسقاط تاکسی‌های فرسوده اعلام کرده است:
1. قیمت اسقاط تاکسی‌های فرسوده در شهر تهران در حال حاضر (دی ۱۴۰۱) نسبت به سال ۱۴۰۰، ۳.۵ برابر شده است.
2. ارزش اسقاط ون فرسوده نیز از ۱۲ میلیون تومان به ۱۱۰ میلیون تومان افزایش یافته است.
3. مراکز اسقاط متعهد شده‌اند مبلغ مشخصی را به عنوان کسورات تاکسی اعلام کنند و از قیمت نهایی اسقاط بیشتر کسر نکنند.
4. نام مراکز اسقاط، تعهدات آنها و میزان مبلغ پرداختی پیش از آغاز اسقاط روی سایت تاکسیرانی منتشر می‌شود.
همچنین، در قانون اصلاح ماده (۱۰) قانون ساماندهی صنعت خودرو که توسط مجلس شورای اسلامی تصویب شده است، موارد زیر آمده است:
1. اگر گواهی اسقاط خودرو یا موتورسیکلت به اندازه کافی در سامانه اسقاط تحت مدیریت وزارت صمت وجود نداشته باشد و این باعث اختلال در روند تولید شود، تولیدکنندگان می‌توانند با پرداخت ۱.۵ درصد قیمت خودرو یا موتورسیکلت، مجوز شماره‌گذاری را دریافت کنند.
2. مسئولیت اسقاط خودرو در کشور با وزارت صمت است و این وزارتخانه می‌تواند زمان اعتبار گواهی اسقاط را تعیین کند.
3. رانندگانی که کارت هوشمند خودمالک دارند و شرکت‌های حمل و نقل خودمالک در صورت عدم وجود گواهی اسقاط، می‌توانند برای یک مرتبه و یک دستگاه برای مدت ۱۰ سال، ۵ درصد ارزش گمرکی خودروهای وارداتی را به صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته وزارت صمت پرداخت کنند.
4. شماره‌گذاری خودروهای سواری با سهم داخلی‌سازی کمتر از ۴۰ درصد قطعات، به شرط ارائه گواهی اسقاط، برابر با ۵۰ درصد تعداد تعیین شده برای خودروهای وارداتی مشابه است.
5. حداقل ۲۰ درصد خودروهای عرضه شده در قرعه‌کشی، به دارندگان خودروهای فرسوده اختصاص می‌یابد، به شرط آنکه هنگام تحویل خودرو جدید، خریدار گواهی اسقاط خودرو فرسوده خود را تحویل دهد.
مصطفی طاهری، رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس، درباره تغییرات در قانون مربوط به خودروها صحبت کرده است:
۱. اگر گواهی اسقاط لازم برای خودرو موجود نباشد، باید ۱.۵ درصد از قیمت خودرو برای شماره‌گذاری پرداخت شود.
۲. در صورت نبود گواهی اسقاط برای کامیون و کشنده‌های وارداتی، ۵ درصد قیمت آنها برای شماره‌گذاری پرداخت می‌شود.
۳. این مبالغ برای اسقاط موتورسیکلت و حمل و نقل عمومی استفاده می‌شود.
قبلاً، برای هر ۴ خودرو تولید شده، یک خودرو باید اسقاط می‌شد.
علیرضا احمدی، سرپرست ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت سازمان راهداری، در مورد فرآیند ثبت نام خودروهای فرسوده در طرح‌های فروش خودروسازان توضیح داد:
۱. مالکان خودروهای فرسوده باید منتظر دریافت پیامک برای مراجعه به مراکز اسقاط باشند.
۲. بعد از رسیدن به مرکز اسقاط، مالک باید درخواست خود را ارائه کند و اقرارنامه را امضا کند.
۳. اقرارنامه باید توسط مدیر مرکز اسقاط مهر و امضا شده و سپس در دبیرخانه ثبت شود.
۴. دو نسخه از اقرارنامه به مالک داده می‌شود و یک نسخه در مرکز اسقاط باقی می‌ماند.
۵. تصویر اقرارنامه باید در سامانه نوسازین بارگذاری شود.
۶. خودرو به عنوان حق‌العمل در سامانه خودروساز ثبت می‌شود.
۷. ناجا مراحل اداری و قانونی اسقاط را در سامانه انجام می‌دهد.
۸. پس از تایید، مالک گواهی اسقاط و فرم اقرارنامه و سایر مدارک را دریافت می‌کند.
۹. در انتها، خودرو به تولیدکننده واگذار می‌شود.
محمود مشهدی شریف، رئیس هیات مدیره انجمن صنفی مراکز اسقاط خودروهای فرسوده، درباره لزوم اسقاط ۲۵ درصد از خودروها صحبت کرده است:
۱. قیمت خودروهای فرسوده در حال حاضر بسیار بالا رفته است و ممکن است نرخ خرید این خودروها توسط مراکز اسقاط نیز بالاتر رود.
۲. مسئول اسقاط خودروهای فرسوده، خودروسازان و واردکنندگان خودرو هستند و مراکز اسقاط برای تسهیل این فرآیند و در راستای تعامل بیشتر با تولیدکنندگان به نیابت از آنها اقدام به جمع‌آوری خودرو می‌کنند.
۳. هر سال، ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت به کارشناسان رسمی دادگستری قیمت گواهی اسقاط خودروهای فرسوده را اعلام می‌کند.
۴. نرخ گواهی اسقاط بستگی به نرخ خودروهای فرسوده دارد.
۵. در صورت عدم حمایت دولت، هزینه صدور گواهی اسقاط افزایش خواهد یافت.
۶. طبق قانون باید معادل ۲۵ درصد از خودروهای تولیدی کشور حدوداً ۲۵۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده اسقاط شوند.
۷. در قانون بودجه ۱۴۰۱، پیش‌بینی شده است که ۱۰ درصد از خودروهای عرضه شده از طریق قرعه‌کشی، به صاحبان خودروهای فرسوده تعلق بگیرد.